حيرت و ترديد مستمر نجات مىدهد . درس عبرتى را كه تجربهء گذشته به شما داده است ، بايد به خاطر بسپاريد . از طرف ديگر هيچ كس و هيچ مقامى انتظار چيزى نداشته باشيد . خودىِ خودتان را فقط در نهاد خويش متمركز كنيد و اگر بخواهيد آمال و آرزوهاى خودتان را تحقق بخشيد ، بايد گل كوزهء خودتان را مردانه با دست خودتان تهيه كنيد . شعار موسولينى اين بود : كسى كه آهن دارد ، نان دارد .
من به خود جرأت مىدهم و با تصرف مختصرى در اين اشعار مىگويم : « كسى كه آهن باشد ، همه چيز خواهد داشت » .
« سخت باشيد و سخت بكوشيد ! اين است راز كلى حيات فردى و زندگى دستهجمعى . ايدهآل ما از هر جهت معين و مشخص است . هدف ما اين است كه در تشكيل حكومت آينده ، اسلام مقام شايسته خود را احراز كند و مجال كافى داشته باشد كه مقدرات خود را در اين كشور در دست گيرد . و نيز لازم است كه در سايهء اين ايدهآل نيروهاى مترقّى اجتماع زنده شود و به انرژىهاى نهفته و خوابيده سازمانى داده شود .
شعلهء حيات را نمىتوان از ديگران به عاريت گرفت .
اين شعله بايد در درون معبد روح هر فردى برافروخته شود . اين عمل نيازمند تهيه و تداركات دقيقى است كه بايد با شورِ عشق توأم باشد و با برنامهء نسبتاً ثابتى انجام گيرد . در اين صورت برنامهء آيندهء ما چيست ؟ به نظر من قسمتى بايد سياسى باشد و قسمتى فرهنگى . به خود جرأت مىدهم و نكات ديگرى را نيز براى مطالعه شما پيشنهاد مىكنم . . . »
اقبال ضمن نامهء مورخه 28 ماه مه 1931 ميلادى ، به قائد اعظم چنين نوشت : « . . . بعد از مطالعهء طولانى و تحقيق دقيق در حقوق اسلامى ، به اين نتيجه رسيدهام كه اگر اين رشته از حقوق به خوبى درك شود ، لااقل حق معيشت هر فردى بايد تأمين شود ، ولى اجراى
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 343
مساهمون: أحمد أمين
ص٣٤٣