كردهاند ، موفّقيّت عظيمى است .
محمد اقبال ، در زمانى كه چنين فكرى به مخيلهء مردم خطور نمىكرد در انجام چنين منظورى ، نقش بسيار مهم و پردامنهاى را ايفا كرده است . نظريات وى اصولًا با نظريات من تطبيق مىكرد و بالاخره پس از مواجه شدن با مسائل مربوط به قانونگذارى و تأسيس حكومت هند ، ضمن مطالعهء دقيقى كه داشتم و تجربياتى كه به دست آوردم به اين نتيجه رسيدم كه براى برآوردن آرزوهاى مسلمانان هند ، بايد به چنين اقدامى مبادرت ورزيد ، لذا طى قطعنامهء مورخ 23 مارس 1940 ميلادى كه بعداً به نام « قطعنامهء پاكستان » معروف شد ، اين تصميم را حزب مسلم ليگ هندوستان اعلام كرد » .
هيچ توصيف و تكريمى را بالاتر از اين براى نمىتوان بيان كرد ، و اهمّيّت اين توصيف بيشتر ناشى از آن است كه اين تكريم را رهبر بزرگى به زبان آورده است كه براى هشتاد ميليون جمعيت ، وطن و كشور آزادى به ارمغان آورده است و آنها را از قيد اسارت سياسى و اقتصادى نجات داده به طورى كه تا زمانى كه اقبال اين راه روشن را به آنها نشان نداده بود ، حتّى فكرش را هم نمىتوانستند بكنند .
بدين ترتيب ، ملاحظه مىشود كه اقبال با طرح تأسيس پاكستان نه فقط راه حل مشكلات سياسى و اقتصادى و اجتماعى مسلمين را كه در شبه قارهء هند زندگى مىكنند نشان داد بلكه تنها مردى را كه بتواند چنين منظورى را تحقق بخشد انتخاب كرد ؛ بعلاوه قائد اعظم محمدعلى جناح را متقاعد كرد كه در اين راه بكوشد .
دِينى را كه مردم پاكستان به اقبال دارند تا حدى از اين طريق مىتوانند ادا كنند كه براى تحقق بخشيدن به ايدهآلهاى او لاينقطع
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 346
مساهمون: أحمد أمين
ص٣٤٦