فلسفه و تعليم ادبيات انگليسى وارد دانشكدهء دولتى شد و ضمناً به وى اجازه داده شد كه در خارج به شغل وكالت دادگسترى مشغول شود ، ولى پس از چندى از شغل استادى دانشگاه دست كشيد و به همان كار وكالت پرداخت .
اقبال به اقتضاى زمانى كه در آن مىزيست ، اشعارى از قبيل شكوه و جواب شكوه سرود ، ولى « اسرار خودى » را كه به سال 1915 نشر داد ، سر و صداى زيادى راه انداخت . نشر اين منظومهها در كلبهها و خانقاههاى زاهدنماها و صوفيان خوابآلود ، طوفانى به پا كرد ولى هيچ عاملى او را از نشر دعوتش بازنداشت .
حملهء اقبال عليه پارهاى از مضامين حافظ كه بيكارى و زندگى رهبانيت و انزوا و روشهاى غير عملى را ترويج مىكند ، گران آمد و جوابهاى تندى به صورت نظم و نثر به انتقادهاى اقبال دادند . ولى اين طغيان و آشفتگىهاى مدعيان هنر و حملات عارفنماها از بين رفت و فكر اقبال بر آنها چيره شد و اقبال آنقدر زنده ماند كه اثر اشعار بلند و محبوبيت خودش را در سراسر جهان مشاهده كرد .
از اين تاريخ به بعد ، تا جايى كه مطلوب خاطرش بود ، هماهنگى كاملى در فكرش به وجود آمده بود ، زيرا هدف روشن بود و خط مشى آيندهء وى نيز به خوبى ترسيم و تعيين شده بود . اين مرد متفكر وظيفهاى را كه براى اصلاح يك جامعهء عقب افتاده و مشرف بر سقوطى كه در سراشيبى ضعف اخلاق ، دست و پا مىزد ، بر عهده گرفته بود .
هر چند اين وظيفهاى بود بسيار سنگين و عملى شگرف ، ولى او كسى نبود كه ملاحظهء اين نكات و سنگينى اين بار او را مأيوس كند . معذلك طغيان و طوفان عظيمى كه عليه نشر « اسرار خودى » به وجود
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 233
مساهمون: أحمد أمين
ص٢٣٣