مقدس . اقبال به مادرش علاقهء فراوانى داشت و تأثير تربيت اخلاقى او در طرز روش و رفتار فرزند جوانش را فقط از منظومهاى كه هنگام وفات مادرش سروده و صفاتش را ستوده است مىتوان قضاوت كرد .
از دوران كودكى تحت تأثير عوامل گوناگون ، نوعى عقده در شخصيت اقبال به وجود آمده بود كه با وجود رشد و تكامل شخصيت وى در دورههاى بعد ، انعكاس آثار آن عقده ادامه داشت و باز آثار و مشخصاتى را كه اقبال در دوران كودكى بر اثر تأثيرات خانواده و عوامل خارجى كسب كرده و نشان مىداد ، در تمام دورهء حيات در نهاد او باقى مانده بود . اين مشخصات عبارت بود از : سلامت نفس ، عدالت خواهى و عشق به آزادى .
اقبال از اورينتال كالج لاهور ، به منظور تحصيل و تكميل فلسفه ، وارد دانشكدهء دولتى شد و در طول اين مدت در محلى نزديك دروازهء بهاتى اقامت داشت و در همين اوقات بود كه علىبخش خدمتگزار صديق و با وفاى وى كه در تمام دوران زندگى شريك حيات او بود به او پيوست .
اين دوره نيز روزگار فعّاليت شديد تحصيلى ثمربخش و بارآورى بود و محدود و منحصر در شعر و شاعرى نبود . مقام اقبال به عنوان يك شاعر معروف و مشهور در شبه قارهء هند و پاكستان كاملًا تثبيت شده بود و نيز در همين اوقات اولين كتابش را تأليف كرده و انتشار داد ؛ اتفاقاً اين اثر اولين كتابى بود كه به زبان اردو در موضوع اقتصاد به چاپ رسيد .
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 230
مساهمون: أحمد أمين
ص٢٣٠