مدارس ، حيدرآباد ، و عليگر ايراد كرده است . فلسفهء اقبال كه منحصراً به وسيلهء اشعار متفرق و مقالات پراكندهء وى در دسترس مطالعهء ما قرار گرفته در اين كتاب به صورت تز يا اجتهادنامهاى مشاهده مىشود . مأموريت و رسالت اقبال ، يعنى كاملترين بيان و توضيحى را كه به صورت پيام معنوى براى عصر و زمان خودش آورده است از اين خطابهها استفاده مىشود . خطابهء روح فرهنگ اسلام به عنوان نمونه در فصول آخر اين كتاب درج خواهد شد . مجموعهء اين خطابهها توسط دانشگاه آكسفورد به چاپ رسيده است و سپس طبع همين خطابهها موجب شد كه اقبال دعوت شود تا براى ايراد خطابههاى ديگرى ، در اكسفورد حضور به هم رساند . اقبال دعوت دانشگاه اكسفورد را پذيرفت ولى بعداً به واسطهء عارضهء كسالتى ناگزير شد كه اين دعوت را رد كند .
مقام ادبى اقبال ، چه از لحاظ نظم و چه از جهت نثرنويسى ، در عداد بهترين آثار ادبى شناخته مىشود ولى به طور قطع و مسلم ارزش شخص اقبال منحصر به همين نيست . اقبال در مسير فكر انسانى سهم بزرگى دارد و از اينجاست كه نويسندگان ترجمهء حال وى با وظيفهاى دشوار و عملى ذوجنبتين مواجه شده و خواهند شد . به اين معنى كه در مرحلهء اول بايد به توسعه و تكامل نبوغ ادبى وى رسيدگى كنند و در مرحلهء دوم موضوع رشد و نضج فكرى او را مورد مطالعه و تحقيق قرار دهند . زيرا محصولات ادبى وافى حاضر است و موجود و براى انجام اين منظور از اين جهت مواد كافى در دسترس همه است ولى مطالعه و تحقيق در تكامل و توسعهء فكرى وى آنقدرها سهل و آسان نيست و براى ارباب تحقيق مواد كافى وجود ندارد تا بتوانند برخوردها و تصادمات فكرى وى را كه پشت سر گذاشته است مورد
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 236
مساهمون: أحمد أمين
ص٢٣٦