ابن عباس به او گفت : خداى تعالى فرموده : «
وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً
« 1 » ؛ نيافتيم براى انسان اراده و تصميمى » و يار ما هرگز قصد ناراحت نمودن رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - را نداشته و ليكن افكار گوناگون براى همه كس پيش مىآيد حتى براى آگاهان در دين و درستكرداران . در اينجا عمر گفت : اى ابن عبّاس ! كسى كه مىپندارد مىتواند در درياى علم شما فرو رفته قعر آن را دريابد گمانى كرده بىاساس ، و از آن عاجز « 2 » .
71 - تحليل گفتار عمر
( 1 ) مؤلف : اين كه عمر به ابن عباس گفته : « مىترسم اگر يار تو خليفه شود او را عجب گيرد » . بايد گفت : معمولا افراد ناآگاه تفاوتى بين عجب و كبر و بين عزت نفس و بزرگ منشى نمىبينند ، خداى تعالى مىفرمايد : «
وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ لكِنَّ الْمُنافِقِينَ لا يَعْلَمُونَ
« 3 » ؛ عزت مخصوص خدا و رسول و اهل ايمان است و لكن منافقين از اين معنى آگه نيستند » .
و از آنجا كه امير المؤمنين - عليه السلام - داراى منش و خويى بوده محبوب پروردگار ، از عدم تواضع و فروتنى براى اهل رياست و دنياپرستان . . . از اينرو عمر او را به عجب نسبت داده است ، و گرنه آن حضرت - عليه السلام - به اتفاق دوست و دشمن پس از رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - برترين انسانى بوده كه متّصف به اين صفات است كه خداى تعالى فرموده :
«
وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً . . .
» « 4 »
« و بندگان ( خاص ) خداى رحمن آنان هستند كه بر روى زمين بتواضع و
هامش
( 1 ) - سورهء طه ، آيهء 115 .
( 2 ) - شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ج 3 ، ص 106 ، ذيل خطبهء « للّه بلاد فلان » .
( 3 ) - منافقون ، آيهء 8 .
( 4 ) - سورهء فرقان ، آيهء 63 .