كليهء شيعيان و هواداران عثمان را و كسانى را كه دربارهء فضائل او جعل حديث و تبليغ مىكنند شناسايى نموده آنان را گرامى و مقرّب داشته ليست كاملى از راويان حديث و اسامى پدران و بستگانشان و نيز متن رواياتى را كه نقل نمودهاند تهيه كرده برايم بفرستيد . دستور العمل اجرا شد ، و معاويه براى تمام آن راويان انواع صلهها و بخششها و قطايع منظور مىداشت تا اين كه اين سبب شد كه تمام شهرها و نواحى پر از ذكر فضائل عثمان گرديد . و پس از مدتى باز معاويه به عمالش نوشت كه روايات در فضائل عثمان به حدّ كافى پخش گرديده حالا مردم را به جعل و نقل روايات در فضائل صحابه و خلفاى اول و دوم دعوت و تشويق نماييد و هيچ روايتى در فضائل « ابو تراب » نباشد مگر اين كه نظير آن را براى صحابه جعل كنند ، و اگر اين كار به خوبى انجام پذيرد دل مرا شاد و ديدگانم را روشن و حجت ابو تراب و شيعيانش را خنثى خواهد نمود . و با اين ترتيب روايات و اخبار زيادى جعل و در تمام نقاط منتشر گرديد تا جائى كه آن روايات بر بالاى منابر و در مدارس كودكان و نوجوانان و در منازل مورد تعليم و تعلم و نقل و گفتگو قرار گرفت » « 1 » .
( 1 ) و با توجه به اين حقيقت تاريخى ديگر چه ارزش و قيمتى براى آن گونه روايات خواهد بود و اگر به ديدهء انصاف بنگرند تنها از فضائل ابو بكر - كه افضل و اسبق آنان به اسلام بوده - آن مقدار واقعيت دارد كه عمر در روز سقيفه در مقام تعريف و تمجيد از او بيان نموده و روشن است كه او در مقام استقصاء و بيان تمام فضائل او بوده چه آن كه در صدد جانشين نمودن او از براى رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - بوده است . و آنها منحصر در دو منقبت است ؛ يكى نماز خواندن اوست به جاى رسول خدا ، و به دستور آن حضرت - صلّى اللّه عليه و آله - و ديگرى مصاحبت او با رسول خدا در ميان غار . امّا اول ، به وسيلهء دخترش عايشه انجام گرفته كه به دروغ از قول رسول خدا به وى گفته بود به مسجد رفته ، و جاى آن حضرت - صلّى اللّه عليه و آله - نماز بخواند . و شاهد بر مدّعى اين كه هنگامى كه رسول خدا از اين موضوع
هامش
( 1 ) - شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 3 ، ص 15 ، 16 .