قرآنپژوهان هم فرصتى يافتند تا به اين موضوع بپردازند و ويژگيهاى آن را بررسى كنند و پرده از چهرهء زيباى آن برگيرند . از جملهء آنها رمّانى است كه انحراف قرآن كريم را در نقض عادت مىداند . مىگويد : « عادت عرب در انواع و گونههاى كلام معروف است ، از جمله شعر ، سجع ، خطبه ، نامه و نثر ، كه ميان مردم و در كلام عادى جريان دارد . قرآن كريم با نزولش شيوهاى ويژه و خارج از عادت را آورد كه در زيبايى جايگاهى دارد و از هر روشى برتر است . » « 1 »
اين بيان انحراف قرآن از حيث گونه و نوع است كه فراتر از انواع ادبى در كلام بشر است . اما از حيث وزن ، رمّانى باز قرآن را انحراف از معيار شعر مىداند .
مىگويد : « اگر وزن موجب زيبايى شعر نمىشد ، جايگاه قرآن در زيبايى حتما دچار نقصان عظيم مىگشت . » اين سخن بر جدايى آهنگ قرآن با وزن معروف عروضى در شعر تأكيد دارد . يعنى اگر قرآن بر وزن شعر بود ، حتما از دايرهء اعجاز خارج مىشد . مىگويد : « اگر كسى با دست ، بدون ابزارى ، از كتان چيزى بسازد كه از نرمى و زيبايى از پارچههاى ديگر بهتر باشد به گونهاى كه كسى آن را مىبيند ترديد نكند كه زيباترين پارچهاى است كه ديده ، حتما معجزه است . به همين صورت ، اگر كسى بر خلاف وزن معروف در سرشت كه موجب زيبايى كلام است بياورد و فراتر از هرچه موزون ، حتما معجزه است . » « 2 »
عبد القاهر هم در آيهء
وَ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكاءَ الْجِنَّ
« 3 » متوجه تقديم و تأخير شده است كه خود انحرافى است از اصل . وى اين ويژگى را به زيبايى و شكوه و تأثير بر دلها ، علاوه بر معناى بيشترى كه از معناى نخست دارد ، مىداند . مىگويد : « پيداست كه مقدّم شدن « شركاء » موجب زيبايى و شكوه و دلربايى شده است ولى با مؤخّر نمودن ، اين ويژگيها حذف مىشود - مثلا بگوييم « و جعلوا الجن شركاء اللّه » . در چنين صورت مثل حال كسى خواهد بود كه از صورت زيبا و دلانگيز و زيبايى
هامش
( 1 ) النكت ، ص 102 .
( 2 ) همان ، صص 102 - 103 .
( 3 ) انعام : 100 .