سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها »
« 1 » كه از شروعكنندهء فعل سيّئه و گناه است ولى از جانب خداوند پاداش . و همچنين آيهء
« فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ
« 2 » . . . كه « عدوان » اوّلى ظلم است و « عدوان » دومى پاداش ؛ پاداش ديگر ظلم نيست ؛ هرچند كه لفظ آن با اولى يكى است . و يا آيه
« نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ »
« 3 » .
اين لفظ در آيه به صورت ماضى آمده است و همچنين در نمونههايى كه ابن جوزى براى وجوه اين لفظ ذكر نموده ، چنين است ؛ امّا ابن جوزى اينبار در اين وجوه به ساختار صرفى واحدى در هر يك از نمونهها پاىبند بوده است و اين ، غير از ساختارى است كه آن بخش به آن نامگذارى شده است ؛ چون آن را به نام مصدر ( بخش نسيان ) ناميده است و اين خلاف آن چيزى است كه در بخش « قول » انجام داده است كه در نام بخش و نمونههاى آن به يك شكل واحد يعنى شكل مصدر پاىبند بوده است ؛ همچنين در بخش « ظنّ » كه آن را « باب الظنّ » ناميد و در نمونههاى آنميان افعال ، زمانهاى مختلف و مصدرهاى مختلف را گردآورده است ؛ همچنين در ساختار صيغه مبالغه « 4 » . براى « نسيان » دو وجه آورده است كه در قرآن آمده و مىگويد « 5 » :
برخى از مفسران آوردهاند كه نسيان در قرآن بر دو وجه است :
1 - ترك به همراه عمد و قصد . مثل آيهء :
« ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها »
« 6 » . ( به قرائت آنانى كه به همزه نخواندهاند ) . و آيهء
« وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ »
« 7 » و آيه
« وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ »
« 8 » ، و آيه
« فَذُوقُوا بِما نَسِيتُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا إِنَّا نَسِيناكُمْ »
« 9 » .
هامش
( 1 ) - شورى ( 42 ) ، آيهء 40 : و جزاى بدى ، مانند آن ، بدى است .
( 2 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 194 : پس هر كسى بر شما تعدّى كرد ، همانگونه كه بر شما تعدّى كرده ، بر او تعدّى كنيد .
( 3 ) - توبه ( 9 ) ، آيهء 67 : خدا را فراموش كردند پس [ خدا هم ] فراموششان كرد .
( 4 ) - ر . ك : بخش ظن در فصل قبلى .
( 5 ) - نزهة الاعين ، ص 579 .
( 6 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 106 : هر حكمى را نسخ كنيم ، يا آن را به [ دست ] فراموشى بسپاريم .
( 7 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 237 : و در ميان يكديگر بزرگوارى را فراموش مكنيد .
( 8 ) - طه ( 20 ) ، آيهء 115 : و به يقين پيش از اين با آدم پيمان بستيم ، ولى [ آن را ] فراموش كرد .
( 9 ) - سجده ( 32 ) ، آيهء 14 : پس [ به سزاى ] آنكه ديدار اين روزتان را از ياد برديد [ عذاب را ] بچشيد ؛ ما [ نيز ] فراموشتان كرديم .