روشنايى مىافكند و بافتهايى كه تكامل آنها بر كشف اين روابط در هم تنيده كمك مىكند و بيشتر يارىمان مىدهد . ابتدا متنى از كتاب « نزهة الاعين النواظر فى علم الوجوه و النظائر » را مىخوانيم كه ابن جوزى چنين مىگويد « 1 » : « ابن فارس ( زبانشناس ) مىگويد : رجاء يعنى اميد . گفته مىشود : رجوت الامر أرجوه رجاء و ارتجيته أرتجيه . . . گاهى از خوف به « رجاء » تعبير مىشود و عدهاى از عربها مىگويند : ما أرجو ، يعنى ما أبالي . و سرودهاند :
إذا لسعته النحل لم يرج لسعها
( هرگاه زنبورى به او نيش زند به نيش آن توجّهى نمىكند ) .
مفسّران هم گفتهاند : رجاء در قرآن به دو وجه آمده است :
1 - آرزو ؛ از جمله در آيهء
« أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ »
« 2 » و آيه
« وَ يَرْجُونَ رَحْمَتَهُ »
« 3 » . اين معنا در قرآن عموميت دارد .
2 - خوف ؛ در آيه
« إِنَّ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا »
« 4 » و
« فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ »
« 5 » و
« وَ قالَ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا
« 6 » . . . و
« مَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللَّهِ »
« 7 » . و
« مَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللَّهِ »
« 8 » و
« اعْبُدُوا اللَّهَ وَ ارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ »
« 9 » و
« ما لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقاراً »
« 10 » و
« لا يَرْجُونَ حِساباً »
« 11 » .
ابن جوزى از ميان معانى « رجاء » معناى « علم » را ذكر نكرده است و همچنين در بين
هامش
( 1 ) - نزهة الاعين ، ص 307 .
( 2 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 218 : . . . آنها به رحمت پروردگار اميد دارند . . .
( 3 ) - إسراء ( 17 ) ، آيهء 57 : به رحمت وى اميدوارند .
( 4 ) - يونس ( 10 ) ، آيهء 7 : كسانى كه اميد به ديدار ما ندارند .
( 5 ) - كهف ( 18 ) ، آيهء 110 : پس هركس به لقاى پروردگار خود اميد دارد . . .
( 6 ) - فرقان ( 25 ) ، آيهء 21 : و كسانى كه به لقاى ما اميد ندارند ، گفتند : . . .
( 7 ) - عنكبوت ( 29 ) ، آيهء 5 : كسى كه به ديدار خدا اميد دارد .
( 8 ) - عنكبوت ( 29 ) ، آيهء 5 : كسى كه به ديدار خدا اميد دارد .
( 9 ) - همان ، آيهء 36 : خدا را بپرستيد و به روز بازپسين اميد داشته باشيد .
( 10 ) - نوح ( 71 ) ، آيهء 13 : شما را چه شده است كه از شكوه خدا بيم نداريد .
( 11 ) - نبأ ( 78 ) ، آيهء 27 : به روز حساب اميد نداشتند .