پيامبرش از پى آن مىآيد كه مقام حكم به عدالت و دورى از هواى نفس آن را اقتضا مىكند :
« فاحكم بين الناس بالعدل و لا تتّبع الهوى فيضلّك عن سبيل الله » . مشابه اين بيان و آگاهى را در آيات سورهء توبه هم مىبينيم
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ »
. كه ذكرى از منزلت آنهاست .
« ما كانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَ لا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ لا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لا نَصَبٌ وَ لا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ، وَ لا يَطَؤُنَ مَوْطِئاً يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَ لا يَنالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ . وَ لا يُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً وَ لا يَقْطَعُونَ وادِياً إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ »
« 1 » . . . اين بيانى است از واجباتشان كه منزلت والايشان آن را مىطلبد ؛ از اينكه مؤمن و از اصحاب رسول ( صلى اللّه عليه و إله و سلم ) و مهاجران و انصار هستند .
اين از بافت موضوعى كه در دو آيه واژهء « ظنّ » آمده است . امّا دربارهء لفظ ، از اين دو آيه در دو موضع آمده است كه بين آنها اختلاف و تشابه اندك است :
« وَ ظَنُّوا أَنْ لا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ »
،
« وَ ظَنَّ داوُدُ أَنَّما فَتَنَّاهُ »
امّا اختلاف در موضوع مفعول « ظنّ » در هر دو آيه مىباشد ؛ در آيهء نخست
« وَ ظَنُّوا أَنْ لا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ »
، « الثلاثة » يا « عليهم أن يتوبوا » است . و اين معناى « لا ملجا من اللّه الا اليه » مىباشد و پناه بردن به او همان توبه و بازگشت از گناه است « فتاب عليهم » ، خداوند به آنها رحمتى كرد تا توبه كنند يعنى « بر توبه مداومت ورزند و به آنچه كه توبه را باطل مىسازد ، بازنگردند » « 2 » . اين اطمينان و يقين ، آخرين مراحل توبه آنها و برترين آن است ؛ يعنى آنها « وقتى از مردم نااميد شدند ، امورشان را به خداوند منسوب كردند و دانستند كه تنها خداوند آنها را نجات
هامش
( 1 ) - توبه ( 9 ) ، آيهء 120 و 121 : اهل مدينه و اعرابيان پيرامونشان را نرسد كه از حكم پيامبر خدا سرپيچند و جان خود را از جان او عزيزتر بدارند ؛ چرا كه هيچ تشنگى و هيچ خستگى و هيچ گرسنگى در راه خدا به آنان نرسد و هيچ گامى به پايگاهى [ از سرزمين دشمن ] نگذارند كه كافران را به خشم آورد ، و هيچ دستبردى به هيچ دشمنى نزنند ، مگر آنكه در برابر آن عمل صالحى براى آنان [ در كارنامهشان ] نوشته شود ؛ زيرا خداوند پاداش نيكوكاران را فرو نمىگذارد . و هيچ هزينهء خرد و كلانى نكنند و هيچ سرزمينى را نپيمايند ، مگر آنكه به حساب آنان نوشته شود ، تا سرانجام خداوند به بهتر از آنچه كردهاند ، پاداشش دهد .
( 2 ) - البحر المحيط ، ج 5 ، ص 520 .