6 -
« قالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤالِ نَعْجَتِكَ إِلى نِعاجِهِ وَ إِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ قَلِيلٌ ما هُمْ وَ ظَنَّ داوُدُ أَنَّما فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَ خَرَّ راكِعاً وَ أَنابَ . فَغَفَرْنا لَهُ ذلِكَ وَ إِنَّ لَهُ عِنْدَنا لَزُلْفى وَ حُسْنَ مَآبٍ . يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ »
« 1 » .
لفظ « ظنّ » در اين آيات در ضمن دو قصّه آمده است و افراد قصّه هم از بندگان صالح خداوندند و به گناه و يا تقصيرى غلتيدهاند كه بندهء صالح مىغلتد و خداوند براى آنها به واسطهء رحمتش آمادگى ايجاد مىكند كه تا آيات و نشانهها را ببينند و آنها را به گناهشان آگاه سازد و آنها هم توبه مىكنند و توبهءشان پذيرفته مىشود .
آنچه كه به چشم مىآيد ، شباهت بين حوادث دو قصّه و اسلوب بيان در هر دوست ؛ به ويژه در بخش مربوط به توبه و آمرزش . بيان از توبه در هر دو آيه به تدريج بيانگر نمودهاى آن است :
« حَتَّى إِذا ضاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ »
.
« وَ ضاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ . . .
« وَ ظَنُّوا أَنْ لا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ »
.
« ابتدا به بيان تنگ آمدن زمين بر آنان پرداخت كه كنايه از وحشت و هراس آنان و نفرت مردم از سخنشان است . ثانيا ، جانشان نيز بر آنان به تنگنا افتاد كه كنايه از پياپى آمدن غم و اندوه بر دلشان مىباشد تا جايى كه هيچ شرح صدر و گشايشى در آن نيست ؛ ابتدا به تنگى محل و سپس تنگى حالت پرداخت چون گاهى جايگاه تنگ است ولى جان شرح و گشايش
هامش
( 1 ) - ص ( 38 ) ، آيات 24 تا 26 : [ داوود ] گفت : به راستى با خواستن خويش ميش تو و افزودنش به ميشهاى خود ، در حق تو ستم كرده است و بسيارى از شريكان هستند كه در حق يكديگر ستم مىكنند مگر كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته پيش گرفته باشند ، و ايشان [ به واقع ] اندك شمارند . و داوود دانست كه ما او را آزمودهايم ، آنگاه به درگاه پروردگارش استغفار كرد و به سجده درافتاد و توبه كرد . آنگاه اين امر را بر او آمرزيديم و او را در نزد ما تقرّب و نيك سرانجامى داشت . اى داوود ما تو را در روى زمين خليفهء [ خود ] برگماشتهايم ، پس در ميان مردم به حق داورى كن و از هوى و هوس پيروى مكن كه تو را از راه خدا گمراه كند ، بىگمان كسانى كه از راه خدا گمراه مىشوند عذاب سخت و سنگينى در پيش دارند . چرا كه روز حساب را فراموش كردهاند .