نوع ملحق مىشود ؛ در آيهء
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْكافِرِينَ لا مَوْلى لَهُمْ
« 1 » به آن اشاره شده است . چنان كه هدايت خاصّ مؤمنان و راهنمايى و توفيقشان به راه خداوند هم از اين نوع است :
اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ
« 2 » . امّا « ولايت تشريعى » ، پرداختن به تشريع و دعوت و تربيت امّت و قضاوت و داورى در كارشان است ؛ مثل آيهء
إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا
« 3 » ؛ و آيهء
النَّبِيُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ
« 4 » ؛ و آيهء
إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِما أَراكَ اللَّهُ
« 5 » ؛ و ديگر آيات .
چون ولايت از درجهء بالايى از نظر اهميّت و ارزش برخوردار است ، نزد گروهى از عرفا و حكما با نبوّت مقرون شده است ، و تقريبا در كنار هر بحثى كه در باب ماهيّت نبوّت و شناخت نبى دارند ، در كنار آن بحثى در باب اهميّت ولايت و منزلت ولى دارند ؛ تا جايى كه برخى از آنها از جمله سيّد حيدر آملى در كتاب جامع الاسرار و منبع الانوار و نص النصوص مىگويد :
« باطن اين نبوّت همان ولايت مطلقه است ؛ و ولايت مطلقه عبارت است از : حصول مجموع اين كلمات به حسب باطن در ازل و ابقاى آن تا ابد . » اين سخن بدان معنا نيست كه ولىّ از پيامبر ( ص ) در مقام بالاتر است ، بلكه به اين معناست كه پيامبر ( ص ) به پيامبرى نمىرسد مگر بعد از ترقّى در درجه و مقام ولايت . ابن عربى ولايت پيامبر ( ص ) را از نبوّت ايشان برتر مىداند ؛ چون نبوّت ايشان براى همهء مردم است ، كه همان فراخواندن به شريعت و طريقت است . امّا ولايت او ، همان حقيقت ، ايمان و يقين است ؛ و به معرفت و ايمان به آن ،
هامش
( 1 ) - محمد ( 47 ) آيهء 11 : چرا كه خدا سرپرست كسانى است كه ايمان آوردهاند ، ولى كافران را سرپرست [ و ياورى ] نيست .
( 2 ) - بقره ( 2 ) آيهء 257 : خداوند سرور كسانى است كه ايمان آوردهاند . آنان را از تاريكيها به سوى روشنايى به در مىبرد . ولى كسانى كه كفر ورزيدهاند ، سرورانشان طاغوتند كه آنان را از روشنايى به سوى تاريكيها بهدر مىبرند .
( 3 ) - مائده ( 5 ) آيهء 55 : ولىّ شما ، تنها خدا و پيامبر است ، و كسانى كه ايمان آوردهاند .
( 4 ) - احزاب ( 33 ) آيهء 6 : پيامبر به مؤمنان از خودشان سزاوارتر [ و نزديكتر ] است .
( 5 ) - نساء ( 4 ) آيهء 105 : ما اين كتاب را به حق بر تو نازل كرديم ، تا ميان مردم به [ موجب ] آنچه خدا به تو آموخته داورى كنى .