لِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها
« 1 » ، و اين تنها با توجّه تام به جناب حقّ مطلق حاصل مىشود ، چون جهت حق بودن او به او تقويت و بر جهت خلق بودن او غالب مىشود ، تا اين كه بر آن چيره شود و آن را اصالتا فانى سازد ؛ مثل تكّهاى از زغال در كنار آتش كه به سبب مجاورت و استعداد پذيرش آتشين بودن و قابليّت پنهان در آن ، كمكم شعلهور مىگردد تا به آتش تبديل گردد ، و از آن همان حاصل مىشود كه از آتش ؛ مثل سوزاندن و روشن كردن و . . . كه قبل از اشتعال تاريك و تيره و سرد بوده است . »
عارف ، داود بن محمود قيصرى ، در شرح سخن ابن عربى ، به افزودن مطلبى توفيق يافت . او نيز به دو گونه ولايت عام و خاص مىپردازد و شرح استادش را بر آن دو مىزند و سپس با افزودن مطلب بر آن ، به شرح ولايت خاص پرداخته ، مىگويد : « ولايت خاص همان فنا شدن در خداوند از حيث ذات و صفت و فعل است . و ولى ، همان فانى در خدا و قائم به او و ظاهركننده اسماء و صفات اوست ؛ كه اين ولايت ، هم موهبتى است و هم كسب كردنى .
موهبت آن است كه قبل از مجاهده با كشش به محضر رحمانى حاصل مىشود ، و اكتسابى هم بعد از مجاهده با كشش به محضر رحمانى بهدست مىآيد . و هر كسى كه جذبهء او بر مجاهدهاش سبقت گيرد ، محبوب ناميده مىشود ، چون خداوند سبحان وى را جذب مىكند ؛ و هركس كه مجاهدهء او بر جذبهاش پيشى گيرد ، محبّ ناميده مىشود ؛ اوّل ، به خاطر قرب او به حق ؛ دوم ، براى او جذبه حاصل مىشود چنان كه حضرت ( ص ) به نقل از پروردگارش مىفرمايد : . . . . بنده ، با نوافل پيوسته به من نزديك مىشود تا جايى كه من او را دوست مىدارم . . . . پس جذبهء او بسته به محبّت ناشى از تقرّب اوست ، از اين رو اكتسابى ناميده مىشود هرچند كه قرب هم از جذبهء خداوند سبحان از طريق باطن به سوى او و دعوت او به استعداد ازلىاش به حضرت اوست ؛ چون اگر او نباشد براى هيچ كس ممكن نيست كه از بند نفس خويش خارج گردد . » پس از اين ، به بيان ولايت و بزرگان آن و طريق كسب ولايت مىپردازد ، كه هيچ محقّقى از مراجعهء به آنها و بهرهگيرى از افطار و انديشههاى او بى نياز نيست .
عارف كاشف ، ابو الحسن على بن جلابى هجويرى ، در كتاب كشف المحجوب ، از معانى
هامش
( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 148 : و براى هر كسى قبلهاى است ، كه وى روى خود را به آن [ سوى ] مىگرداند .