تعيين شدهء يك شىء است و وعدهاى كه براى آن وقت قرار داده شده ؛ خداوند هم مىفرمايد :
إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقاتُهُمْ
« 1 » ؛
إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ كانَ مِيقاتاً
« 2 » ؛ و
إِلى مِيقاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ
« 3 » . گاهى ميقات به مكانى گفته مىشود كه زمان يك چيز قرار گيرد ؛ مثل ميقات حج . »
در اين سخن ، به نوعى ، تأكيدى بيشتر بر اين مطلب است كه معناى وقت در قرآن چنان گسترش يافته كه از آنچه در اذهان وجود دارد ، خارج مىشود و نمىتوان آن را تنها در دايرهء زمان محدود كرد . با تدبّر در آيهء
قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ
« 4 » ، به خوبى درمىيابيم كه در وقت معلوم تمام اشياء باهم كاملا اختلاف دارند ، از جمله همين زمان ما . و شايد به معناى چيزى غير از زمان باشد و يا زمانى كه قابل تصوّر نيست .
با نگاهى به آيهء
وَ لَمَّا جاءَ مُوسى لِمِيقاتِنا
« 5 » ،
وَ اخْتارَ مُوسى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِمِيقاتِنا
« 6 » ، ما را به نگرش زمان و مكان و موعد هم سوق مىدهد ؛ يعنى يكبار براى موسى ( ع ) موعد قرار داديم و براى او و قومش بار ديگر ، موعدى ديگر در زمانى دقيق و مشخّص و مكان مشخّص و معلوم . و به تأمّل دقيق به نگرش ، معناى حال و وضع و هيأت يك شىء مىرساند . و در آيهء
إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقاتُهُمْ أَجْمَعِينَ
« 7 » ، اوضاع و احوال كافران را در اين روز ، يعنى قيامت ، و موعد حشر و حساب درك مىكنيم ، كه از تغيّر و تلوّن به ثبات و جاودانگى در عذابى دائمى و ناگريز ، منتقل خواهد شد . و در دو آيهء پيشين درمىيابيم كه موسى به حالتى ديگر - پس از آمدن به ميقات پروردگارش و بعد از سخن گفتن با خداوند - رسيد و او و آن افرادى كه از قومش انتخاب شدند هم به وضعى ديگر - و پس از رفتن آنها به موعد ، به فرمان خداوند - متحوّل شدند .
هامش
( 1 ) - دخان ( 44 ) آيهء 40 : در حقيقت ، روز جداسازى ، موعد همهء آنهاست .
( 2 ) - نبأ ( 78 ) آيهء 17 : قطعا وعدهگاه ( ما با شما ) روز داورى است .
( 3 ) - واقعه ( 56 ) آيهء 50 : در موعد روزى معلوم .
( 4 ) - حجر ( 15 ) آيات 37 و 38 : فرمود : تو از مهلت يافتگانى ؛ تا روز ( و ) وقت معلوم .
( 5 ) - اعراف ( 7 ) آيهء 143 : و چون موسى به ميعاد ما آمد .
( 6 ) - همان ، آيهء 155 : و موسى از ميان قوم خود هفتاد مرد براى ميعاد ما برگزيد .
( 7 ) - دخان ( 44 ) آيهء 40 : در حقيقت ، روز جداسازى ، موعد همهء آنهاست .