فتنهها از ضايع شدن حق يا ابهام آن است ، چون حق نه ضايع نمىشوند و نه دچار ابهام ، بلكه آشكارترين و واضحترين امور است .
نويسندهء كافى ، از امام صادق ( ع ) روايت مىكند كه : « از هواهاى نفسانىتان بپرهيزيد ، چنان كه از دشمنانتان مىپرهيزيد ؛ چون هيچ چيز براى انسانها دشمنتر از پيروى از هواى نفس و دستاوردهاى زبانشان نيست . » حديثى ديگر نيز از ايشان روايت شده است كه گفتند :
پيامبر ( ص ) فرمود ، خداوند مىفرمايد : « به عزّت و جلال و كبريا و نور و مرتبه و منزلتم قسم ! هيچ بندهاى هواى نفس خود را بر خواستهء من ترجيح نمىدهد ، مگر اين كه امورش پريشان و دنيايش تيره و دلمشغولى پيدا مىكند ؛ و به او به اندازهء تقدير او دادهام . و به عزّت و جلال و عظمت و نور و مرتبه و منزلتم ، قسم ! هيچ بندهاى نيست كه خواستهء مرا بر خواستهء خويش ترجيح دهد ، مگر اين كه فرشتگانم او را حفظ مىكنند و آسمانها و زمين ضامن روزى او مىشوند . و در برابر تجارت هر تاجرى به نفع اويم ، و دنيا بر خلاف طبعش به او روى مىآورد . » لازم است شخص خردمند ، آگاه و هوشيار باشد ، چون اين حديث آموزشى است و نبايد تنها در حد كلمات آن توقف كرد ؛ اين حديث بر ضرورت ترجيح دادن علاقه و دوستى خداوند بر علاقه به خود اصرار دارد ، چون خداوند داراى هوى و خواسته نيست و داراى مكانى نيست كه در آنجا باشد ؛ وى از همهء اين امور مقدس و منزّه است .
ابن عبّاس ، هواى را در آيهء
وَ لا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنا وَ اتَّبَعَ هَواهُ
« 1 » ، به شرك تفسير كرده است . اين مطلب را سيوطى در الدر المنثور روايت كرده است . شكّى نيست ، كسى كه هواى نفس خود را ترجيح دهد و از آن پيروى مىكند و در پى همهء اسباب براى رسيدن به شهوات و خواستههاى خود بوده ، به احكام وحى توجّه نشان ندهد و به نداى عقل و وجدان اعتنايى نكند ، در حقيقت به خداوند شرك ورزيده است ؛ يعنى شرك دادن چيزى كه داراى قدرت نيست . و در آيهء
أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ
« 2 » ، واضح و روشن است كه هواى نفس اگر بر
هامش
( 1 ) - كهف ( 18 ) آيهء 28 : و از آنكس كه قلبش را از ياد خود غافل ساختهايم و از هوس خود پيروى كرده ، اطاعت مكن .
( 2 ) - جاثيه ( 45 ) آيهء 23 : پس آيا ديدى كسى را كه هوس خويش را معبود خود قرار داده .