كردن به مثل آن ، و در آخرت عذاب او در آتش جهنم است . همچنين در كافى از پيامبر ( ص ) روايت شده است كه فرمود : « هركس عيب يا گناهى را جايى ذكر كند ، مثل كسى است كه آن را انجام داده است . و هركس بر مؤمنى عيب گيرد ، نميرد تا آن كه به آن دچار شود . »
همچنين از ايشان نقل شده است كه فرمودند : « اى گروهى كه به زبان اسلام آورديد ولى ايمان به قلبتان راه نيافته است ! مسلمانان را سرزنش مكنيد و در پى عيبهاى مردم مباشيد ، چون هركس در پى عيب مردم باشد خداوند هم در پى عيبهاى او مىگردد ؛ و هركس كه خداوند در پى عيب او باشد ، وى را ، حتّى در خانهاش كه باشد ، رسوا مىكند . » اين حديث خطاب به كسانى است كه ايمان به قلبشان راه نيافته و آنها را از چنين عمل پستى بازمىدارد . از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه فرمود : « نزديكترين حالت بنده به كفر آن است كه ، شخصى با شخصى به خاطر دين برادرى نمايد ولى عيبهايش را برشمارد تا روزى بر وى عيب گيرد . » همچنين از ايشان به نقل از پيامبر ( ص ) روايت شده است كه حضرت فرمودند ، خداوند فرموده است : « هركس بندهء مومنم را خوار كند ، در حقيقت با من به جنگ پرداخته است . »
امّا تكبر و غرور ، كه درد بدى است و در جانهاى بيمار مىافتد و بدبختى آن را افزون مىكند ؛ يعنى انسان متكبّر براى غير خود فضيلت و صفت پسنديدهاى نمىبيند و تنها خود را مىبيند و رفتارش با ديگران به گونهاى است كه فكر مىكند آنها بندهء اويند و هيچ ارزش و منزلتى ندارند . اين ، صفتى است كه مردم همه به زشتى و ترك آن اتّفاق نظر دارند و حتّى آنهايى كه به اين بيمارى مبتلايند نيز آن را مذمت مىكنند و كسانى را كه به اين مرض دچارند ، عيب مىگيرند ولى خود اين را نمىفهمند . شخص عاقل و دانا از اين خصلت زشت دورى مىجويد و به عواقب زشت و نتايج بد آن آگاهى مىدهد و بر حذر مىدارد . امّا در تربيت قرآنى ، به طور صريح به پرهيز و دورى از تكبر و تواضع و نرمخويى اشاره شده و از زبان لقمان كه به پسرش نصيحت مىكرد ، آورده است :
وَ لا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ وَ اقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ
« 1 » .
هامش
( 1 ) - لقمان ( 31 ) آيات 18 و 19 : و از مردم به نخوت رخ برمتاب ! و در زمين خرامان راه مرو ! كه خدا خودپسند لافزن را دوست نمىدارد . و در راه رفتن خود ميانهرو باش ، و صدايت را آهسته ساز .