نفس
برگرفتن همهء معانى نفس آسان نيست ، كافى است به مهمترين آنها اشاره شود . از جمله به معناى روح در آيهء
أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ
« 1 » ؛ يعنى ارواحكم . و به معناى ذات و حقيقت شىء ؛ به اين معنا ، بسيارى از آيات را مىتوان جاى داد ؛ مثل :
تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَ لا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِكَ
« 2 » ؛
وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ
« 3 » ؛
لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها
« 4 » ؛
وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ
« 5 » .
آنچه شايستهء توجّه و دقّت و بحث گسترده است ، همين نفس است كه در آدمى وجود دارد ، كه به خاطر آن انسان ناميده مىشود . حسين بن حمزهء شيرازى به همين نفس توجّه داشته كه گفته است : « حقيقتى است واحد به ذات و متكثّر به اسماء و صفات ؛ و به اعتبارهايى ، گاهى روح امرى ناميده مىشود ، گاهى لطيفهء مدركه ، گاهى كلمهء طيّبه ، گاهى كلمهء جامعهء فاضله ، گاهى نفس مطيع ، گاهى نفس ناطقه و گاهى عقل و خرد و غريزه .
هامش
( 1 ) - انعام ( 6 ) آيهء 93 : جانهايتان را بيرون دهيد .
( 2 ) - مائده ( 5 ) آيهء 116 : آنچه در ذات من است مىدانم و آنچه در ذات توست من نمىدانم .
( 3 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 28 : خداوند همهء شما را [ از عقوبت ] مىترساند .
( 4 ) - بقره ( 2 ) آيهء 286 : خداوند هيچ كس را جز به اندازهء توانش تكليف نمىكند .
( 5 ) - ق ( 50 ) آيهء 21 : و همراه هركسى ، راهبر و شاهدى فراز آيد .