اين كه مىگوييم : « تنبّأ مسيلمة » ( مسيلمه ادعاى پيامبرى كرد ) .
شايد تعريف جرجانى از نبى ، ما را به تعريف نبوّت هدايت كند ! وى در تعريف نبى مىگويد : « كسى كه بهواسطهء فرشتهاى به او وحى شود ، و يا در قلبش الهام و يا بهوسيلهء رؤياى صادقه آگاه شود . » پس نبوّت عبارت است از : « نيرويى كه وحى يا إلقاى الهى را كه با واسطهيابى واسطه نازل مىشود ، دريافت مىكند . و منظور از واسطه ، فرشته يا رؤياى صادقه است . اين نيرو براى هر انسانى ميسّر نيست كه آن را صاحب شود ؛ و يك گزينش از جانب خداوند است كه هريك از بندگانش را كه بخواهد ، برمىگزيند :
اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ
« 1 » ؛
أُولئِكَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ وَ الْحُكْمَ وَ النُّبُوَّةَ
« 2 » ؛ و
وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ جَعَلْنا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَ الْكِتابَ
« 3 » ؛
وَ لَقَدْ آتَيْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ وَ الْحُكْمَ وَ النُّبُوَّةَ
« 4 » . ابن مسكويه در الفوز الاصغر آن را چنين توصيف مىكند : « كاملترين نيروى روحى است كه در اوج آفريدهها واقع مىشود و به واسطهء آن ، آسمان ، شرايع و فرمانهايش را به پيامبرى از جنس بشر مىفرستد تا هدايت شوند و امورشان را نظم دهند . »
ابن سينا در اثبات نبوّت رسالهاى دارد كه در آن به استدلال عقلى كه شيوه اوست مىپردازد ؛ آنگاه اين دلايل را با مقايسهء بين آنها و منقولات همراه مىكند تا سخنش از حيث دليل و روشنگرى و معنا قويتر گردد . وى بعد از بيان اين كه تفاضل و برترى به عقل است و اين امرى است بديهى كه در آن اختلافى نيست ، مىگويد : « بعضى از ظرفيّتها قائم به ذاتند و بعضى غير قائم به ذات ، كه اوّلى افضل است . و قائم به ذات ، يا صورتها و ظرفيّتها در موادّ نيستند يا با موادّند ، كه اوّلى افضل است . دومى ( صورتهاى همراه و ملابس با موادّ ) و صورتهاى مادّى اجسام ، يا نامىاند يا غير نامى ، كه اوّلى افضل است . نامى يا حيوان است يا
هامش
( 1 ) - انعام ( 6 ) آيهء 124 : خدا بهتر مىداند رسالتش را كجا قرار دهد .
( 2 ) - همان ، آيهء 89 : آنان كسانى بودند كه كتاب و داورى و نبوّت بديشان داديم .
( 3 ) - عنكبوت ( 29 ) آيهء 27 : و اسحاق و يعقوب را به او عطا كرديم ، و در ميان فرزندانش پيامبرى و كتاب قرار داديم .
( 4 ) - جاثيه ( 45 ) آيهء 16 : و به يقين ، فرزندان اسرائيل را كتاب [ تورات ] و حاكم و پيامبرى داديم .