و راهنمايى خلق مبعوث شده است و از ذات و صفات و افعال او و احكام آخرت ، يعنى حشر و نشر و ثواب و عقاب ، خبر مىدهد . نبوّت باطنى دارد به نام ولايت ؛ و نبى به ولايت ، از خداوند يا فرشته معانيى را مىگيرد كه بهواسطهء آن كمال درجهء او در ولايت و نبوّت است ، و بهواسطهء نبوّت آنچه را كه از خداوند باواسطهيابى واسطه گرفته به سوى بندگان تبليغ مىكند و با آنان سخن مىگويد ، و آن تنها به شريعت ممكن است كه عبارت است از :
هرآنچه كه پيامبر ( ص ) از كتاب و سنّت آورده است . »
حكيم سيّد حيدر آملى در كتاب نص النصوص و جامع الاسرار و منبع الانوار مىگويد : « نبوّت عبارت است از : خبر دادن حقايق الهى ؛ يعنى شناخت ذات حق و اسماء و صفات و احكام او . و بر دو قسم است : نبوّت تعريف ، و نبوّت تشريع . نبوّت تعريف ، همان خبر دادن از شناخت ذات و اسماء و صفات ؛ و نبوّت تشريع ، همهء آنها و از جمله تبليغ احكام ، تأديب به اخلاق ، تعليم حكمت و اقدام به امور سياسى است ؛ كه اين مختص نبوّت به رسالت مىباشد . » اين نبوّت به نظر او نبوّت مقيّد است ، امّا نبوّت مطلقه « همان نبوّت اصلى حقيقى حاصل در ازل تا ابد است ؛ مثل سخن پيامبر ( ص ) كه فرمود : « موقعى كه آدم ميان آب و گل بود ، من پيامبر بودم . » نبوّت اصلى در حقيقت عبارت است از : اطلاع آن پيامبر كه به آن برگزيده شد ، بر استعداد همهء موجودات به حسب ذات و ماهيّت و حقايق آنها و دادن حق هر صاحب حق به زبان استعدادش از حيث خبر دادن ذاتى و تعليم حقيقى ازلى . صاحب اين مقام كه به خليفهء اعظم ، قطب الاقطاب ، انسان كبير ، آدم حقيقى معروف است ، به قلم اعلى ، عقل اوّل و روح اعظم و امثال آن از آن بيان مىشود . »
قبل از وى ، حكيم فرغانى نيز چنين سخنانى ارزشمند را گفته است ؛ از جمله دربارهء نبوّت مىگويد : « عبارت است از : خبر دادن از ذات خداوند و صفات و اسماء و احكام و مرادهاى او ؛ و خبردادن حقيقى ذاتى ازلى ، تنها از آن روح اعظم است . » هرگاه پيامبرى مىآمد ، رسالتش را به وجه شايستهاى كه برايش ترسيم شده بود ، ادا مىكرد ، تا اين كه به رسول اعظم ختم شدند ؛ او از حيث حقيقت بر همهء پيامبران مقدّم است و از نظر صورت و ظهور ، از آنان متأخّر . چنان كه خود حضرت فرموده است : « نحن الآخرون السابقون » .
فرغانى به اين مطلب اشاره و بلكه تصريح مىكند : وقتى كه مىگويد : « نبوّت روح اعظم بر
معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى) — صفحة 587
مساهمون: صالح عضيمة
ص٥٨٧