غير حيوان ، كه اوّلى افضل است . حيوان هم يا ناطق است يا غير ناطق ، كه اوّلى افضل است .
و ناطق يا به ملكه است يا غير ملكه ، كه اوّلى افضل است و صاحب ملكه يا خارج از فعل تام است يا غير خارج ، كه اوّلى افضل است . و خارج از فعل تام يا بدون واسطه است يا با واسطه ، كه اوّلى افضل است و نبى نام دارد و تفاضل به صورتهاى مادّى به او ختم مىشود . » پيداست كه ابن سينا با تمايز بين اشياء و تفاضل بين آنها ، به همان چيزى مىرسد كه ما گفتيم ؛ يعنى پيامبر برترين مردم است . كه اين تنها از جانب خداوند بلندمرتبه است .
عارف ربّانى ، داوود محمود قيصرى در رسالههايى خاصّ او كه به نام رسائل قيصرى گردآورى و منتشر شد ، به معناى لغوى و اصطلاحى نبوّت و انواع آن و معناى هريك پرداخته است . او مىگويد : « نبوّت از نظر لغت برگرفته از نبأ يعنى خبر است ؛ و در اصطلاح ، يعنى بعثت و برانگيخته شدن براى خبر آوردن از جانب خداوند براى راهنمايى بندگان و نشان دادن راه هدايت . نبوّت ، عام و خاصّى دارد ؛ كه منظور از نبوّت عامّه آن است كه همراه با رسالت و شريعت نيست ، و چون شامل همهء پيامبران مىشود ، عامّه ناميده مىشود ، و نبوّت خاصّه غير از آن است . اوّل مثل نبوّت پيامبران كه در شريعت موسى ( ع ) بودهاند ، كه وى به رسالت و شريعت مبعوث شده بود و ديگر پيامبران زمان او مثل هارون و يوشع تحت فرمان او و تابع حكم شريعت وى بودند ، و از حق و اسرار حق آگاه و از غيب و انوار غيب خبر مىدادند و به حسب استعداد و اقتضاى روزگارشان به راهنمايى مردم مىپرداختند . دوم مثل پيامبران اولو العزم كه داراى رسالت و شريعت و كتابهاى آسمانى بودهاند .
پيداست كه قيصرى از شاگردان مكتب ابن عربى است و در سخنش رأى رئيس اين مكتب را بيان مىكند . اگر به آراى وى در باب نبوّت ، كه در كتابهايى چون الفتوحات و ديگر آثار آمده است ، مراجعه كنيم ، زمان و مكانى زياد را به خود اختصاص خواهد داد . از سخنان ژرف كه قيصرى به آن آگاه است اين كه : « نبوّت دايرهاى است فراگير در نقطههايى از محيط آن ، و هر نقطه از آن خود مستقلا مركز دايره است . و خاتم النبيّين محمّد ( ص ) صاحب اين دايرهء كلّى است ؛ لذا وقتى كه آدم بين آب و خاك بود او پيامبر بود و ديگر پيامبران مثل نقطهء پيرامون دايرهاند . »
« و نبوّت ، موهبتى است الهى نه كسب كردنى . نبى هم از جانب خداوند براى هدايت
معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى) — صفحة 586
مساهمون: صالح عضيمة
ص٥٨٦