ملكوت
در لغت ، مصدر « ملك » مىباشد ؛ و تاء براى مبالغه در شدّت ملك و تملّك به آن اضافه شده است ؛ مثل رحموت و رهبوت كه مبالغهء رحمت و رهبت است . به نظر راغب ، « ملكوت خاصّ ملك خداوندى است . » منظور آن است كه تدبير امور و آفرينش آن با دقّت و حكمت و نظام تنها به خداوند متعلّق است ، چون مدبّرى جز خداوند و خالقى جز او نيست :
بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ
« 1 » . جز اين معنا سخن راغب فهميده نمىشود ؛ پس تمام ملك از آن خداوند است و ملكى خاصّ او و خاصّ غير او وجود ندارد و انتساب ملك و مالكيّت براى بندگان و مخلوقاتش جارى نيست ، بلكه تفويض و امر پروردگار است و تنها خداوند سبحان مالك حقيقى است .
معناى اختصاص ملكوت به خداوند از نظر راغب ، همان است كه علّامه طباطبايى در تفسير سورهء يس به آن اعتقاد دارد . مىگويد : « جهت و جنبهاى كه رو به سوى خداوند دارد جنبهء وجودى اشياست ، و جهتى كه او به خلقت دارد ، جهت و جنبهء ملكى يا فراگيرتر از آن دو جنبه است . » يعنى هر چيزى دو جهت دارد : جهتى به سوى خالق ، كه همان روح و باطنش مىباشد و قدرت وجودى و استمرارش را از آن دريافت مىكند ؛ و همان سرّ اوست كه تنها خداوند از آن آگاه است . و جهت او به سوى موجودات ديگر ، كه همان شكل و صورت
هامش
( 1 ) - مؤمنون ( 23 ) آيهء 88 : فرمانروايى هر چيزى به دست كيست .