به طورى كه با مردم درنياميزد و با احدى تماس نداشته باشد و احدى با او در ارتباط نباشد و داد و ستد ، مصاحبت و هم سخنى نداشته باشد ، و ديگر مظاهر جامعهء انسانى ؛ كه اين از بدترين نوع عذاب است . اين حكم به منزوى و گوشهگير كردن تنها براى افزودن درد و تنهايى است ، تا به تأثيرگذارى و عقيده و اعمالش از مردمى كه با آنها زندگى مىكند ، دور گردد . و در تفسيرى ديگر گفته شده است : نفرينى از جانب موسى ( ع ) بوده است ، كه بعد از نفرينش به مرض سخت و كشنده دچار شد و هيچ كس به او نزديك نمىشد ، مگر اين كه به تبى شديد مبتلا مىشد و فرياد مىزد « لا مساس لا مساس » ( تماس نباشد ، تماس نباشد ) . شايد بهترين قولى كه در تفسير آن گفته شد اين باشد كه : به وسواس دچار شد و به هر كسى كه برمىخورد از او مىگريخت و صداى ترسناكى سرمىداد كه به جنون و وحشت تعبير مىشود .
مس در قرآن به معناى جنون و بى خردى آمده است . در كتاب عقلاء المجانين ، يكى از نامهاى مجنون در لغت « ممسوس » است ؛ « يعنى كسى كه جن و شيطان بر او غالب گشته است . » در مفردات راغب هم آمده است : « جنّ فلان » ؛ يعنى جن زده شد . اين شواهد ثابت بر اين تأكيد دارند كه اعتقاد به تأثير جن و شيطان در جوامع عربى قبل از اسلام رايج بوده و با ظهور اسلام از بين نرفته است ؛ هرچند كه أثر آن ضعيف گشت و رواج آن كاهش يافت .
تاريخ جوامع اسلامى و ادبيّات عربى متون زنده و فراوانى از شعر و نثر را حفظ كرده است كه از نقش اين پديدهها و كاركرد و تأثير آن در زندگى عرب و مسلمانان حكايت مىكند . و سرزمينهاى اسلامى همچنان بستهاند و اين باور آميخته به افسانه و خرافات را حفظ مىكنند .
اين اعتقاد چنين خلاصه مىشود كه ، جن و شيطانها نامرئىاند و در جاهاى محسوس و نامحسوس جريان داشته ، قدرت تأثير و دخل و تصرّف دارند و با افعال و تأثيرهاى خود ، بر هركس - حيوان يا انسان - كه بخواهد چيره مىشود و آنها را از وضع عادىشان به حالتهاى غير عادى و شگفت وامىدارد ، كه موجب اذيّت و آزار و ضرر مىشود . و گاهى هم قابل قبول و بدون ضرر و اذيّتند . به اين حالت دوم ، گروهى از نوابغ و نوآوران منسوبند . از سخن آنها مىفهميم كه نابغه به محيطى ويژه ، كه مىپندارند جن در آنجا ساكن است ، منسوب است و هركس كه نيكبخت و صاحب كرامت باشد و در روحش يكى از اين واديها نزول
معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى) — صفحة 557
مساهمون: صالح عضيمة
ص٥٥٧