مجاهدت
مجاهدت ، با جهاد تنها در اين مسأله تفاوت دارد كه : مجاهدت به معناى غلبه يافتن بر هواى نفس و خواستههاى آن و درگيرى با گرايشها و تمايلات آن از باب غلبه يافتن بر آن است . نفس وقتى قوى و غالب گشت ، بر صاحبش حاكم مىگردد و او را به مهلكهها و لغزشگاهها سوق داده ، از مقام و مرتبهء انسانى كه داراى معنايى و الا و رفيع است به مرتبهاى پستتر از حيوانات متحوّل مىسازد . . . پيامبر ( ص ) بعد از مراجعت از جهاد با دشمن كه خداوند او را يارى نمود ، به جهاد و غلبه بر نفس فراخواند و آن را جهاد اكبر ناميد . انسان با دشمن خود يك يا دو بار مىجنگد - يا بگوييم چند بار - كه گاهى بر او پيروز مىشود و گاهى شكست مىخورد ، و يقينى نيست كه در هر دو حالت دنيا و آخرتش را تباه مىكند و يا آباد ؛ امّا جهاد با نفس ، هميشگى است و در هر لحظهء عمرش استمرار دارد ؛ از لحظه تولّد تا پايان عمرش با اوست .
چيزى براى انسان دشوارتر از محروميّت نفس از خواستههايش نيست ، و اين چيزى است كه كسى نمىتواند از آن غافل باشد و يا منكرش گردد : آنچه كه نفس به سوى آن تلاش مىكند و مىطلبد ، تنها در خوشيها و لذّات حسّى محدود نمىشود ، بلكه استمرار دارد و شامل لذّات و خوشيهاى عقلانى ، مثل علاقه به مدح و تكريم و مبالغه در تعظيم ، هم مىگردد . و گاهى جز بر شخص آگاه و بصير ، بر همه پوشيده و پنهان است ؛ و انسانها طعمهء نفسشان مىگردند و اين را نمىدانند . چه بسيار ، تاريخ از جبّاران و رهبرانى كه