مىتواند برخى از معانى مثلهاى ذكر شده در قرآن را دريابد . ما در اين كه چنين عالمانى كم و نادرند و همهء مردم از شنيدن و درك اين معانى محرومند ، ستيزه نمىكنيم ؛ امّا چنين عالمانى در هرچند قرن ظهور مىكنند .
علّامه طباطبايى دربارهء اين آيه مىگويد : « مثالهاى قرآن ، چون عاميانهاند گوش عامّهء مردم را مىنوازند ، امّا اشراف بر حقيقت معانى آنها و مقصد واقعىشان خاص اهل علم و كسانى است به حقايق امور مىانديشند نه به ظواهر آن . پس دريافت مثالهاى خداوند به سبب اختلاف فهمها متفاوت است ؛ كسى آن را مىشنود و بهرهاى از آن ندارد جز دريافت الفاظ آن و تصور مفاهيم ساده آن بدون تعمّق و ژرفانديشى . كسى هم مثل آنها مىشنود ولى در مقاصد عميق آن فرومىرود و حقايق زيباى آن را درمىيابد .
صدوق در معانى الاخبار تفسيرى از امام صادق ( ع ) دربارهء آيهء
وَ لِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلى
روايت مىكند كه مضمون آن چنين است : « چيزى شبيه او نيست ، و نه قابل توصيف است و نه قابل توهّم ؛ يعنى - چنان كه علّامه طباطبايى مىگويد - صاحب علوّ و برترى است و منزّه است از اين كه به يكى از اين مثالهاى بد كه ديگران به آن توصيف مىشوند ، وصف شود ؛ بلكه منزّه است از اين كه به يكى از مثالهاى خوب و صفات زيبايى كه ديگران به آن وصف مىشوند ، توصيف گردد . مثل حيات ، علم ، قدرت ، عزّت ، عظمت ، كبريا و . . . . چون اين صفات نيك كمالى در ممكنات محدود است و آلوده به فقر و نياز و آميخته با نقص و كمبود . امّا صفات خداوند كمال محض و حقيقت نامحدود و بدون نقص و فقرند . حيات او را مرگ تهديد نمىكند ، و قدرت او دچار عجز و ناتوانى نمىگردد ، و علم او مقرون با جهل نيست و عزّت او با ذلّت سازگارى ندارد :
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ
« 1 » .
خلاصه آن كه ، ساختار مثل و مشتقّات آن افادهء تصويرگرى ، توضيح ، ظهور ، حضور و تأثير مىكند . براى هر مورد ، در قرآن نمونههايى است .
هامش
( 1 ) - شورى ( 42 ) آيهء 11 : همانند او چيزى نيست .