شايسته است كه آيهء
وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً
« 1 » را به ياد آوريم ، تا ارزش و درستى تفسير امام صادق ( ع ) را درك كنيم .
همچنين ، در آيهء
أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ
« 2 » ؛ و آيهء
وَ مَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ
« 3 » ، كه هيچ يك از مفسّران در اين كه كلمهء طيّبه همان اعتقاد حق و ثابت ، و كلمهء توحيد و شهادت به يگانگى اوست با ديگرى اختلاف ندارد . پس بيان وحدانيّت و استقامت بر آن ، پسنديدهترين حقايق است ، كه داراى شاخههايى است كه بدون مانعى رشد و نمو كرده است ؛ مثل عقايد حقّ فرعى ، اخلاق پاك ، اعمال شايسته ، كه مؤمن حيات طيّبهاش را به آن زنده مىكند و عالم انسانى را به حق آباد مىسازد اين همان است كه با سير نظام آفرينش كه به ظهور انسانى خلق شده بر اعتقاد حق و عمل صالح ، سازگارى دارد . در برابر آن ، كلمهء خبيث است ؛ يعنى كلمهء شرك كه به درختى خبيث تشبيه شده است كه از زمين كنده شده و ريشه و قرارگاه ندارد ؛ و چون خبيث است تأثيرى جز ضرر و شرك ندارد .
انديشهء بشرى همچنان در جستجوى فهم وجه تسميهء مسيح به كلمه است . يك بار در آيهء
أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيى مُصَدِّقاً بِكَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ
« 4 » ؛ و بار ديگر در آيهء
يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ
« 5 » ؛ و
إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَ كَلِمَتُهُ
« 6 » ، آمده است . راغب مىگويد :
« به خاطر هدايت شدن مردم به او همچون هدايت شدن آنها به كلام خداوند است . » و گفته شد : « كلمة اللّه ناميده شد از آن نظر كه نبىّ گشت ، چنان كه پيامبر ( ص ) ذكر ناميده شد . »
هامش
( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 124 : و چون ابراهيم را پروردگارش به شعائرى چند آزمود [ و آموزش داد ] و او آنها را به انجام رساند ، فرمود : من تو را پيشواى مردم مىگمارم .
( 2 ) - ابراهيم ( 14 ) آيهء 24 : آيا ندانستهاى كه خداوند چگونه مثلى مىزند كه كلمهء پاك [ ايمان ] همانند درختى پاك [ و پرورده ] است ؟
( 3 ) - همان ، آيهء 26 : و كلمهء پليد [ شرك ] همانند درختى است پليد .
( 4 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 39 : خداوند تو را به [ فرزندى به نام ] يحيى بشارت مىدهد .
( 5 ) - همان ، آيهء 45 : اى مريم ! خداوند تو را به كلمهء خويش كه نامش عيسى مسيح فرزند مريم است ، بشارت مىدهد .
( 6 ) - نساء ( 4 ) آيهء 171 : جز اين نيست كه مسيح ، عيسى بن مريم پيامبر خدا و كلمهء اوست .