يعنى رهبران كفر نباشيد كه به شما اقتدا كنند . و آيهء
فَمَنْ تَوَلَّى بَعْدَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ
« 1 » ، يعنى كافرى كه حق را مىپوشاند ، و لذا او را فاسق قرار داد . پيداست ، كفر مطلق از فسق فراگيرتر است ؛ يعنى كسى كه منكر حق خداوند گردد ، در حقيقت با ظلمش از فرمان خداى خود بيرون آمد ؛ وقتى هر فعل پسنديده ناشى از ايمان باشد ، هر فعل ناپسند هم ناشى از كفر است ؛ از جمله سحر ، كه فرمود :
وَ ما كَفَرَ سُلَيْمانُ وَ لكِنَّ الشَّياطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ
« 2 » ؛ و از جمله ربا ، كه فرمود :
يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ
« 3 » . افعال پسنديده مثل افعال ناپسند ، فراوانند .
گفته مىشود : « كفر فلان » ، وقتى كه به كفر اعتقاد پيدا كرد ؛ و يا كفر را اظهار كرد هر چند كه به آن اعتقاد نداشته باشد ؛ لذا فرمود :
مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ
« 4 » ؛ و گفته مىشود : « كفر فلان بالشيطان » ؛ يعنى به سبب شيطان كافر شد ؛ و گاهى گفته مىشود ، ايمان آورد و با شيطان مخالفت كرد ؛ مثل آيهء
فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ
« 5 » . و گاهى از تبرّى جستن ، به كفر تعبير مىشود ؛ مثل آيهء
يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ
« 6 » .
در كافى زرارة از امام صادق ( ع ) سخنى فراگير و پربار روايت مىكند كه فرمود : « اگر بندگان وقتى نادان شدند ، در آن حد توقف نمايند و به انكار نپردازند ، كافر نمىشوند . » يعنى اگر در حدّ جهل خود بمانند و به انكار آنچه كه نمىدانند ، نپردازند ؛ و به انكار آنچه كه مىدانند و نمىدانند گام برندارند ، در ظلمات كفر سقوط نمىكنند . به عبارت ديگر ، اگر
هامش
( 1 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 82 : پس كسانى كه بعد از اين ( پيمان ) روى برتابند ، آنان ، خود نافرمانند .
( 2 ) - بقره ( 2 ) آيهء 102 : و سليمان كفر نورزيد ، ليكن آن شيطان [ صفت ] ها به كفر گراييدند كه به مردم سحر مىآموختند .
( 3 ) - بقره ( 2 ) آيهء 276 : خدا از ( بركت ) ربا مىكاهد ، و بر صدقات مىافزايد ، و خداوند هيچ ناسپاس گناهكارى را دوست نمىدارد .
( 4 ) - نحل ( 16 ) آيهء 106 : هركس پس از ايمان آوردن خود ، به خدا كفر ورزد ( عذابى سخت خواهد داشت ) ، مگر آنكس كه مجبور شده ، ولى قلبش به ايمان اطمينان دارد .
( 5 ) - بقره ( 2 ) آيهء 256 : پس هركس به طاغوت كفر ورزد و به خدا ايمان آورد .
( 6 ) - عنكبوت ( 29 ) آيهء 25 : روز قيامت بعضى از شما بعضى ديگر را انكار مىكند .