از جادهء سلامت و صواب خارج نشده باشد و در تمام احوال ، كفر و جحود مساوىاند و تفاوتى بين آنها نيست .
كفر ، گونههايى زياد دارد و راههاى آن هم فراوان است ؛ و برخى از برخى ديگر روشنتر ، و برخى هم پنهانىتر ، كه انسان بر آن مسير مىرود ولى نمىداند كه به پرتگاه سقوط مىكند . قبلا ديديم كه راغب برخى از گونههاى كفر و معانى موجود در قرآن را ذكر كرد .
اكنون ، نويسندهء كافى روايت مىكند : « ابو عمرو زبيرى نزد امام صادق ( ع ) آمد و پرسيد : از گونههاى كفر در قرآن به من بگو . فرمود : كفر در كتاب خداوند بر پنج گونه است : كفر - جحود - كه جحود بر دو گونه است - ، و كفر به ترك فرمان خداوند ، و كفر براءت ، و كفر نعمت .
امّا كفر جحود ، همان كفر به ربوبيّت است ؛ مثل كسى كه مىگويد : « خدا و بهشت و جهنّم وجود ندارند . » كه سخن دو گروه از زنديقهاست كه به آنها دهريّون مىگويند ، و معتقدند :
ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ
« 1 » ؛ و آن دينى است كه از سر آسانگيرى براى خودشان وضع كردند ، نه از سر دقّت و تحقيق . خداوند مىفرمايد :
إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ
« 2 » ، چون مىگويند :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ
« 3 » ؛ يعنى به توحيد و يگانگى خداوند ؛ اين حدّ گونههاى كفر است .
امّا گونهء دوم جحود ، جحود با شناخت است ؛ يعنى شخص منكر ، حق را مىداند و براى او ثابت است . خداوند مىفرمايد :
وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا
« 4 » ؛ و
وَ كانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكافِرِينَ
« 5 » .
هامش
( 1 ) - جاثيه ( 45 ) آيهء 24 : و ما را جز طبيعت هلاك نمىكند .
( 2 ) - همان : و فقط گمان مىبرند .
( 3 ) - بقره ( 2 ) آيهء 6 : در حقيقت ، كسانى كه كفر ورزيدند - چه بيمشان دهى ، چه بيمشان ندهى - برايشان يكسان است ؛ [ آنها ] نخواهند گرويد .
( 4 ) - نمل ( 27 ) آيهء 14 : از روى ظلم و تكبر ، آن را انكار كرديد .
( 5 ) - بقره ( 2 ) آيهء 89 : و از ديرباز ( در انتظارش ) بر كسانى كه كافر شده بودند پيروى مىجستند ؛ ولى همين كه آنچه ( كه اوصافش ) را مىشناختند بر ايشان آمد ، انكارش كردند . پس لعنت خدا بر كافران باد !