ادّعاى آنها مىگويد :
فَما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِكاهِنٍ وَ لا مَجْنُونٍ
« 1 » ؛
إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ وَ ما هُوَ بِقَوْلِ شاعِرٍ قَلِيلًا ما تُؤْمِنُونَ وَ لا بِقَوْلِ كاهِنٍ قَلِيلًا ما تَذَكَّرُونَ
« 2 » . در اينجا ، در پى تبيين معناى كاهنيم ؛ در اين باره كتابى بهتر و دقيقتر از المفصّل فى تاريخ العرب قبل الاسلام دكتر جواد على نيافتيم ؛ كتابى كه مطالب خوب و بديعى را گرد آورده است .
كاهن ، كسى است داراى الهام و قدرتى مرموز و خارق العاده ، كه با الههها و ارواح در ارتباط و با آنها مأنوس است ؛ و مطالبى از آنها مىگيرد ، و دانش فراوانى مربوط به آينده به طور كلّى و آيندهء انسان به طور خاص ، از آنها دريافت مىكند . و تأثير آن ، در رساندن خير به كسى و يا دفع آزارى از او و شر رساندن به كسى كه قصد آزار وى را دارد ، مىباشد . اعراب جاهلى معتقد بودند ، يك نوع وحى يا الهام به كاهن مىشود كه سخنانى را بيان مىكند ؛ و منشأ آن را « شيطان كاهن » مىناميدند . چنان كه منبع الهام شاعر را در سرودن شعر ، « شيطان شاعر » مىگفتند . چون شيطان كاهن استراق سمع مىكند و به او راز القا مىكند ، آن را از آسمان مىگيرد و به كاهن مىدهد ؛ و كاهن هم آنچه را كه شيطان به او داد به مردم إلقا مىكند ؛ از اين رو ، براى آنها خبر مىآورد . كاهنان هنگام خبر دادن ، شيوهاى خاص در سخنشان دارند كه همان شيوهء سجع است ، كه به سجع كاهنان شهرت دارد . سجع آنها با كاربرد كلام مبهم و تعبيرهاى مبهم كلّى ، كه امكان تفاسير متناقض و مختلفى دارند ، از سخنان ديگر متمايز است . اين سبكى است كه طبيعت غيبگويى اقتضا مىكند ، تا آنچه را كه كاهن مىگويد ، امرى شدنى نباشد ؛ چون گاهى آن امر رخ مىدهد و گاهى نه . پس در چنين حالتى ، ممكن است كاهن با به كارگيرى چنين سخنانى ، گريزگاهى بيابد .
مىگويند ، « جنّ كاهن » ، كه همان شيطان و جنّ اوست ، در جاهليّت خبرهايى از آسمان مىآورد و به كاهن مخصوص خود القا مىكرد ، و كاهن هم به كسى كه براى فالگيرى نزد او مىآمد ، مىداد . پيامبر ( ص ) تا زمان بعثت در اين وضع بودند ، و زمانى كه وحى نازل
هامش
( 1 ) - طور ( 52 ) آيهء 29 : تو به لطف پروردگارت ، نه كاهنى و نه ديوانه .
( 2 ) - حاقه ( 69 ) آيات 40 تا 42 : كه [ قرآن ] قطعا گفتار فرستادهاى بزرگوار است . و آن گفتار شاعرى نيست ، [ كه ] كمتر [ به آن ] ايمان داريد . و نه گفتار كاهنى ، [ كه ] كمتر [ از آن ] پند مىگيريد .