آگاهى به حقيقتى از صبر و شكر و . . . منجر مىشود ، و هريك از اين حقايق راهى است براى شناخت خداوند . »
اين تجلّيها ، به نظر راغب معانيى هستند كه قلب به آن منتقل مىشود ؛ و با تأمّل در اين دو رأى ، تفاوتى بين آنها يافت ، نمىشود . راغب مىگويد : « از قلب به معانيى كه به آن اختصاص مىيابد ، تعبير مىشود ؛ مثل روح ، علم ، شجاعت و غيره . در آيهء
وَ بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَناجِرَ
« 1 » ؛ يعنى ارواح . و آيهء
إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ
« 2 » ؛ يعنى دانست و فهميد . و آيهء
وَ جَعَلْنا عَلى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ
« 3 » ؛ و
وَ طُبِعَ عَلى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَفْقَهُونَ
« 4 » ، هم به معناى قبلى است . امّا آيهء
وَ لِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ
« 5 » ؛ يعنى شجاعت شما تثبيت شد و ترستان زايل گشت : و بر عكس آن ، در آيهء
وَ قَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ
« 6 » ؛ و آيهء
ذلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ
« 7 » ؛ يعنى به عفّت جلب كرد . و معناى آيهء
وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
« 8 » ، گفته شده است عقل و يا روح ؛ كه عقل درست نيست .
هامش
( 1 ) - احزاب ( 33 ) آيهء 10 : و جانها به گلوگاهها رسيد .
( 2 ) - ق ( 50 ) آيهء 37 : قطعا در اين [ عقوبتها ] براى هر صاحبدل و حق نيوشى پندآموزى است .
( 3 ) - أنعام ( 6 ) آيهء 25 : ولى ما بر دلهايشان پردهها افكندهايم ، تا آن را نفهمند .
( 4 ) - توبه ( 9 ) آيهء 87 : و بر دلهايشان مهر زده شده است ، در نتيجه قدرت درك ندارند .
( 5 ) - انفال ( 8 ) آيهء 10 : و تا آن كه دلهاى شما بدان اطمينان يابد .
( 6 ) - حشر ( 59 ) آيهء 2 : و [ خداوند ] در دلهايشان بيم افكند .
( 7 ) - احزاب ( 33 ) آيهء 53 : اين براى دلهاى شما و دلهاى آنان پاكيزهتر است .
( 8 ) - حج ( 22 ) آيهء 46 : ليكن دلهايى كه در سينههاست كور است .