آمده بود كه اين آخرين نشانه است - و در آن صورت از محلّ بحث ما خارج و نيازى به بررسى آن نداريم .
( 1 )
امر هشتم : به زودى فرات از روى گنجينهاى از طلا كنار خواهد رفت
. اين روايت در هر دو كتاب صحيح مسلم و بخارى « 82 » با سندى كه ظاهرا در هر دو يكسان است و با عبارت يكسان از حضرت رسول چنين نقل شده است :
« زود است كه فرات از روى گنجى از طلا كنار رود . پس هر كس آن را حفر كند ، نبايد چيزى از آن را بردارد . »
( 2 ) در روايت ديگرى « 83 » با سندى ديگر « از كوهى از طلا » آمده است .
مسلم « 84 » بر اين روايت اين جمله را مىافزايد :
« مردم بر سر آن با يكديگر مىجنگند . از هر صد نفر نود و نه نفر كشته مىشوند ، و هر مردى از آنان مىگويد : شايد من همان كسى باشم كه نجات مىيابم . »
به همين مضمون روايت ديگرى « 85 » نيز نقل شده است ، و ديگر كتب صحاح نيز رواياتى را در همين باره نقل كردهاند ، ولى ما آنچه را كه مسلم و بخارى نقل كرده باشند از ديگران نمىآوريم .
ما اگر از اصل سختگيرى سندى صرف نظر كنيم - چون در آن صورت اين مضامين از نظر سند قابل اثبات نيست - مىتوانيم با چند پيشنهاد احتمالى اين عبارات را معنى كنيم :
( 3 ) پيشنهاد اوّل : ظاهر عبارت آن است كه آب فرات از مسير خود تغيير مىكند و از زير بستر فرات معادن بزرگ طلا پديد مىآيد . مردم به طمع افتاده و بر سر آن مىجنگند . آنچه كه در آن روز وظيفهء مسلمين است ( چنان كه روايت اوّلى صراحت دارد ) آن است كه در طمع اين افراد با آنها شريك نشوند و با آنها نجنگند بلكه بهتر آن است كه از آن طلاها صرفنظر كنند .
هامش
( 82 ) صحيح بخارى 9 / 73 ؛ صحيح مسلم 8 / 175 .
( 83 ) صحيح بخارى 9 / 73 ؛ صحيح مسلم 8 / 175 .
( 84 ) صحيح مسلم 8 / 174 .
( 85 ) صحيح مسلم 8 / 175 .