آتش هستند با اين اشاره كه نورش گسترش داشته و عدالت و لطف آن حضرت همه جا را مىگيرد و شعاع اين گسترش به همان اندازه است كه مردم زمان رسول خدا از گسترش روى زمين مىدانستهاند و فاصله بين حجاز تا بصرى در شام در آن زمان مسافتى بسيار طولانى محسوب مىشد . تعبير به « گردن شتران » دلالت بر آن دارد كه شترها به سوى مركز آتش روى مىآورند . و مقصود آن است كه كسى كه به حضرت بقيّة اللّه روى مىآورد به هدايت او مهتدى مىگردد و از عدالت و حكومتش استفاده مىكند .
( 1 ) و امّا اين كه چگونه ظهور حضرت بقيّة اللّه از مقدّمات قيامت است واضح و روشن است و چنان كه قبلا دانستيم مقصود آن است كه پيش از قيامت و لو با فاصلهء بسيار زيادى واقع مىشود و تا آن انجام نگردد قيامت نخواهد شد .
( 2 )
امر هفتم : آتشى كه از يمن خارج مىشود
مسلم « 79 » از حضرت رسول در ضمن بيان مقدّمات و علائم قيامت نقل مىكند كه آن حضرت فرمود :
« و آخرش آتشى است كه از يمن بيرون مىآيد و مردم را به محشر خودشان مىفرستد . »
در روايت ديگرى « 80 » چنين آمده است :
« و آتشى است كه از ژرفاى جهنّم جاويد بيرون مىآيد و مردم را كوچ مىدهد . »
( 3 ) مثل همين روايت خبرى است « 81 » كه شيخ طوسى در كتاب غيبت نقل كرده است با اين تفاوت كه در عبارت او چنين آمده است :
« و مىراند و سوق مىدهد مردم را بسوى محشر » .
ظاهرا چنين به نظر مىرسد كه اينها از آن دسته نشانههاى قيامتند كه بعد از ظهور اتّفاق مىافتد و نزديك به روز قيامت مىباشند - چنان كه در روايت اوّلى
هامش
( 79 ) صحيح مسلم 8 / 39 .
( 80 ) صحيح مسلم 8 / 39 .
( 81 ) غيبت شيخ طوسى / 267 .