دورهء تمحيص و آزمايش در كمتر افرادى وجود داشته و آن افراد تعدادشان به اندازهء كافى كه براى قيام و برپا دارى دعوت الهى كفايت كنند نمىرسيده است . و از همينجاست كه مىبينيم سومين شرط تحقّق نمىيابد و لذا قيام به اين دعوت از وجوب مىافتد ، و بر فرض كه قيام كند هيچ چيزى ضامن پيروزى نخواهد بود .
چنان كه در نهضتهاى دوران بنى اميّه و بنى عباس اين عدم موفّقيّتها را ديدهايم و هيچكدام به پيروزى نرسيدهاند ، و اگر هم براى اندك مدّتى پيشروى مختصرى كردهاند ، به زودى دچار شكست و نابودى شدهاند .
( 1 ) از همين جا مىتوانيم اهميّت شرط سوم را بفهميم كه چرا خداوند براى ايجاد آن برنامهريزى مفصّلى كرده و خواسته است كه آن شرط ، در ضمن تمحيص و ابتلائات و آزمايشات ، ايجاد شود . و نيز متوجّه اهميّت آن دست آورد عظيم و نتيجهء مهمى كه فرد با اخلاص آزمايش شده بدان آراسته مىگردد ، و مىتواند با داشتن آن در پايدارى و برپائى عدالت جهانى در پيشگاه حضرت مهدى - عليه السلام - شركت جويد ، مىشويم .
( 2 ) بنابراين ، شرايط مذكور را در واقع مىتوانيم شرايط دعوت الهى در هر زمانى بدانيم . و در هر دوره و زمانى كه اين شرايط حاصل نشود ، اين دعوت نمىتواند راه خود را به سوى آن هدف نهائى الهى بپيمايد با اينكه خداوند دينش را به هدف پيروزى بر تمامى اديان فرستاده و فرموده است :
لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ *
« 8 » .
البته اين دعوت راه خود را بازخواهدكرد و مدلول اين آيهء كريمه تحقّق خواهد يافت . و آن در اوّلين فرصتى است كه اين شرايط حاصل شود ، كه حاصل نخواهد شد مگر به هنگام ظهور حضرت بقيّة اللّه - ارواحنا فداه . و اگر خداوند خود براى ايجاد اين شرايط برنامهريزى نكرده بود ، تا با تحقّق آنها آن روز موعود فرا رسد ، امكان داشت كه هيچيك از آنها در هيچ وقتى پديد نيايد . لكن خداوند نسبت به بندگانش داراى لطف است و از همه چيز آگاه . چنين خواسته است كه
هامش
( 8 ) توبه / 33 .