جاذبههاى انحراف را قويتر مىسازد .
( 1 ) روايتى كه شيخ طوسى ، در كتاب غيبت ، با سندى صحيح از زراره از حضرت صادق - عليه السلام - روايت كرده است ، به همين مطلب اشاره مىكند ، آنجا كه فرمود : سزاوار است كه خداوند گمراهان را به بهشت ببرد . زراره پرسيد : چگونه مىشود فدايت شوم ؟ پاسخ فرمود : گوينده مىميرد ، و ساكت لب نمىگشايد و يك انسان در اين بين مىميرد و خداوند او را به بهشت داخل مىسازد . « 3 »
( 2 ) نخستين مطلبى كه در شرح اين روايت بايد گفت ، آن است كه مقصود از كلمهء « ضلال » با تشديد در اين روايت ، منحرفين از مسلمين مىباشند ، و علّت آنكه خداوند آنان را داخل بهشت مىكند ، آن است كه مسئوليّت آنها كمتر است ، تا جائى كه ممكن است اصلا مسئوليّتى نداشته باشند ، كه در اين صورت كيفر و عقاب بكلّى از بين مىرود ، و اين حالت در شرايطى است كه اصلا تبليغى در بين نباشد ؛ در وقتى كه گويندگان حقايق مىميرند ، و كسانى كه زندهاند ساكت مىنشينند و تبليغ نمىكنند .
( 3 ) و ممكن است كه مقصود از ناطق و صامت را ائمّه اطهار - سلام اللّه عليهم - بگيريم كه مقصود از صامت ، حضرت مهدى - عليه السلام - و از ناطق ، ديگر امامان - عليهم السلام - باشند ؛ و دوران فترتى كه به آن اشاره شده است ، دوران غيبت كبرى - همين زمانى كه تاريخش را مىنگاريم - باشد .
و ممكن است كه مراد از ناطق و صامت ، هر انديشمند و مبلّغ اسلام دعوتكننده به سوى حق باشد ، معصوم باشد و يا غير معصوم . در آن صورت مقصود از فترت ، دورانهاى دشوارى است كه در بين زمان غيبت كبرى پيش مىآمده كه در غير آن زمان و آن حالت ، دعوت و تبليغ و ارشاد مردم واجب بوده است .
( 4 ) آنچه گفتيم ، برداشتى سطحى و ابتدائى از اين روايت بود ، و امّا معناى دقيق و بررسى كامل اين روايت را به جاى ديگر و مناسبت ديگر واگذار مىكنيم .
هامش
( 3 ) غيبت شيخ طوسى / 277 .