( 1 )
جهت ششم : بىارزشى و انحطاط مقام دشمنان حضرت مهدى ( ع ) در دوران غيبت كبرى و پيش از آن
( 2 ) نعمانى در كتاب الغيبه و شيخ صدوق در كمال الدين و شيخ طبرسى در اعلام الورى « 1 » از حضرت صادق - عليه السلام - روايت كردهاند كه فرمود :
« زمانى مردم در مقرّبترين و نزديكترين موقعيّت نسبت به خدا هستند ، و هنگامى خدا از آنان راضىتر است كه حجّت خدا را از دست بدهند و بر ايشان آشكار نگردد و جاى او را ندانند ولى با وجود اين مىدانند كه حجّت الهى از بين نرفته و نشانههاى پروردگار ، باطل نگشته است . در اين هنگام ، شب و روز در انتظار فرج بسر بريد و چشم به راه باشيد .
و شديدترين هنگام خشم خداوند بر دشمنانش نيز ، همين زمانه است ، كه حجّت خدا را نيابند و بر ايشان آشكار نگردد . و خدا مىداند كه دوستانش شك و شبهه به دل راه نمىدهند ، و اگر مىدانست كه آنها به شك و ترديد مىافتند ، يك لحظه نيز حجّت خود را از آنان مخفى نمىداشت و آن ( يعنى ظهور ، يا احتمالا غضب خدا ) جز بر سر مردمان شرور ستمكار نخواهد بود . »
توضيح و تفسير اين روايت را در ضمن چند نكته متذكّر مىشويم :
( 3 )
نكتهء اوّل : حدود مسئوليّت يك فرد [ در دوران غيبت ]
از نظر نافرمانى نسبت به احكام خداوند در دوران
هامش
( 1 ) غيبت نعمانى / 162 ؛ كمال الدين / 333 ؛ اعلام الورى / 404 ؛ كافى 1 / 333 .