سؤال از امر به معروف و نهى از منكر ، كه آيا بر عموم مردم واجب است يا نه ، مىفرمود : نه . گفت : چرا ؟ فرمود :
« همانا امر به معروف و نهى از منكر ، بر شخص تواناى مطاعى كه بتواند معروف را از منكر تشخيص دهد ، واجب است - تا آنجا كه مىفرمايد : - و بر كسى كه آن را مىداند و در زمان صلح و سازش به سر مىبرد وجوبى ندارد ، البتّه در صورتى كه نيرو و نفرات نداشته باشد ، و كسى نباشد كه از او اطاعت كند . » « 70 »
( 1 ) و در روايت ديگرى از حبيب بن بشير از آن حضرت نقل شده است كه مىفرمايد : از پدرم شنيدم كه مىفرمود :
« نه به خدا سوگند ، هيچ چيز در روى زمين بيشتر از تقيّه محبوبيّت ندارد - تا آنجا كه گويد : - اى حبيب ، همانا مردم در دوران صلح و سازش به سر مىبرند . . . » « 71 »
اين دوران با طلوع سپيده صبح ظهور بر طرف شده ، و شمشير و اسلحه ، حاكم خواهد شد ، و جنگ و خونريزى بين مؤمنين و كفّار رخ خواهد داد تا كار يكسره شود ؛ يا ايمان بياورند ، و يا از بين بروند .
تفصيل بيشتر اين بحث را در كتاب تاريخ ما بعد الظّهور خواهيم آورد . « 72 »
( 2 ) سوم : آنچه كه بسيارى از مردم ، چه شيعه و چه غير شيعه فكر كردهاند كه حكم تقيّه فقط مخصوص نگهدارى افراد است در مقابل ديگر مذاهب اسلامى ، سخنى نادرست و باطل است ، بلكه حكم تقيّه عموميّت داشته ، هم شامل حفظ جان در مقابل مسلمانان ديگر است ، و هم در مقابل كفّار و مشركين ؛ البتّه در جائى كه نقطهء مقابل آن ، يعنى كار و تلاش و جهاد واجب نباشد ؛ زيرا حفظ جان افراد با اخلاص و آزموده شده ، به آن است كه از هرگونه درگيرى با هر كس صرفنظر كنند ، بلكه چه بسا قتال و جنگ با مسلمانها خطرش بيشتر و
هامش
( 70 ) وسائل الشيعة ( طبع سنگى ) 2 / 534 ؛ طبع حروفى 11 / 400 .
( 71 ) وسائل الشيعة ( طبع سنگى ) 2 / 544 ؛ طبع حروفى 11 / 461 .
( 72 ) وعدهاى كه نويسندهء محترم دادهاند به مرحلهء تحقّق رسيده و توفيق نگارش و انتشار آن را خداوند به ايشان داده است و اين كتاب نيز چاپ شده است . ( مترجم )