( 1 ) و امّا كم كردن وظيفه ؛ به معناى عمل نكردن به وظيفه - در موردى كه انجام يك كارى واجب باشد - خود عصيان و انحراف مىباشد .
و از اينجا دانسته مىشود كه استدلال و تمسّك به اخبار و روايات تقيه در مورد كارها و فعاليّتهاى سياسى و اجتماعى اسلامى ، در جائى كه واجب است ، استدلالى باطل و بيهوده است ؛ زيرا دانستيم كه اين روايات ، اگر چه مدلول و معنائى وسيع و گسترده دارد ، لكن به ناچار بايد مقيّد شود به جائى كه شرايط وجوب عمل و فعاليّت نباشد ؛ زيرا در صورتى كه تلاش و فعاليّتهاى سياسى و اجتماعى واجب باشد ، در آن صورت تقيه و خانهنشينى و زبان در كام نهادن ، گناه و انحراف محسوب مىشود .
( 2 ) دوم : امر به تقيه و انجام دادن كار و تلاشهاى اجتماعى به آن صورت كه فهميده شد ، مخصوص دوران غيبت و يا دورهء پيش از ظهور مىباشد ؛ زيرا دانستيم كه در شرايط ظهور ، دخيل مىباشد ؛ و در روايتى كه سابقا از حضرت رضا - عليه السّلام - نقل كرديم ، در اين باره گفته شده بود كه :
« هر كس تا پيش از ظهور قائم ما ، تقيه را ترك كند از ما نيست » « 68 » و امّا بعد از ظهور حضرت ، معلوم است كه گسترش عدل و داد در سطح جهانى جز با به كار بردن اسلحه و جهاد و مدارا نكردن با كفّار و منحرفين امكانپذير نيست ، و در آن صورت حكم تقيه و نگهدارى زبان از بين مىرود ؛ ( 3 ) و لذا از خود حضرت مهدى در دوران غيبت صغرى اين روايت نقل شده است كه :
« و خدا مولاى شما تقيّه را اظهار نموده و آن را به من واگذار كرده است . پس من تا روزى كه خداوند اجازهء خروج بدهد در حال تقيّه مىباشم » « 69 » ( 4 ) و به همين جهت نيز از دوران پيش از ظهور ، در برخى از روايات ، به زمان « صلح و سازش » تعبير شده است ؛ مانند روايتى كه از مسعدة بن صدقه از حضرت صادق - عليه السّلام - نقل شده است كه فرمود : از آن حضرت شنيدم كه در پاسخ
هامش
( 68 ) وسائل الشيعة ( طبع سنگى ) 2 / 545 ؛ طبع حروفى 11 / 466 .
( 69 ) تاريخ الغيبة الصغرى / 583 ؛ غيبت طوسى / 161 .