اين آيهء شريفه چيست :
أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ رَدْماً
( يعنى قرار مىدهم بين شما و بين آنها سدّى را ) ، فرمود : تقيّه است .
فَمَا اسْطاعُوا أَنْ يَظْهَرُوهُ وَ مَا اسْتَطاعُوا لَهُ نَقْباً
فرمود : هرگاه به تقيّه عمل كنى ، نمىتوانند بر تو دست يابند و چيره شوند و آن ، دژى محكم و بين شما و دشمنان سدّى نفوذناپذير است .
( 1 ) مفضّل گويد : پرسيدم معناى اين آيه چيست :
فَإِذا جاءَ وَعْدُ رَبِّي جَعَلَهُ دَكَّاءَ
؟ ( يعنى : وقتى وعده پروردگارم سر رسيد ، آن را درهم كوبيده قرار مىدهد . ) فرمود : برداشتن حكم تقيّه به هنگام كشف است كه در آن هنگام از دشمنان خدا انتقام مىگيرد . « 67 »
مىگويم : مقصود از كلمهء كشف كه در آن لحظه تقيّه برداشته مىشود ، ظهور حضرت بقيّة اللّه - ارواحنا فداه - مىباشد .
و روايات ديگرى ، كه به حدّ و فور و شايد به حدّ تواتر در اين مورد رسيده باشد .
( 2 ) معنى و مدلول صحيح اسلامى اين روايات ، دو چيز است :
اوّل : نگهدارى و حفظ جان ، در موردى كه وجهى شرعى براى تحمّل ضرر در بين نباشد ، كه در مرحلهء اوّل كشته شدن است و بعد به ديگر زيانهاى جانى مىرسد ، نه اينكه انسان حريص بر زندگى باشد ، بلكه جان خود را از آن جهت حفظ كند كه يكى از دينباوران راستين در جامعه زنده باشد و از تعداد آنان كسى كم نشود ، و ستمكاران در كار و هدف خود توفيق نيابند ؛ و اين در صورتى است كه اگر بخواهد عليه آنان رسما اقدامى كند ، آنها به منظور خود زودتر مىرسند .
در اين گونه موارد و به خاطر اين هدف مهمتر ، تقيه مىكند .
( 3 ) دوم : پنهان كردن كارهاى مفيد اجتماعى ، كه اگر آشكار شود بهره و استفاده آنها كمتر شده ، و احيانا ممكن است ريشه كن كه گردد .
پيشوايان گرامى اسلام ، با اين برنامه تقيّه توانستند نهضتهاى پديد آمده در
هامش
( 67 ) وسائل الشيعة ( طبع سنگى ) 2 / 545 ؛ طبع حروفى 11 / 467 .