« خروج و ظهور حضرت به هنگام نوميدى و يأس است . »
( 1 ) 4 ) صدوق در كمال الدين « 48 » از منصور ، و او از حضرت صادق - عليه السلام - روايت كرده كه حضرت به او فرمود :
« اى منصور ، اين كار انجام نخواهد شد و نخواهد آمد ، مگر بعد از نوميدى . »
( 2 ) 5 ) ابن ماجه « 49 » از حضرت رسول - صلّى اللّه عليه و آله - روايت كرده است :
« تا آنجا كه بخل و كينهتوزى را مطاع ، و هوى و هوس را پيروى شده ، و دنيا را ترجيح داده شده و غرور و شگفتى هر كسى را از آرا و انديشههاى خود ديدى ، و مشاهده كردى كه مردم دنبال چيزى هستند كه با ديانت تو سازگار نيست ، در اين صورت به آنچه كه مخصوص تو است ، پاى بر جا و ملتزم باش ، كه در وراء شما روزگارى است كه صبر و پايدارى در آن همچون نگهدارى آتش در دست است . »
( 3 ) 6 ) ترمذى « 50 » از انس بن مالك روايت كرده است ، كه رسول خدا فرمود :
« بر مردم زمانى خواهد آمد ، كه آن كس كه بر دينش پايدار است ، همچون كسى است كه آتش در دست گرفته است . »
( 4 ) دربارهء اين گونه اخبار ، در ضمن دو امر به بررسى مىپردازيم :
امر اوّل : امر به صبر در مقابل فرمانرواى جابر و منحرف و تحمّل مظالم و ناروائيهاى او با قواعد كلّى اسلامى سازگار نيست ، و چنين و اخبارى را نمىتوان پذيرفت ، زيرا هم از جهت صدور ، و هم از جهت دلالت و محتوى ، مخدوش مىباشند .
امّا از جهت صدور ، بدان جهت كه بيشتر اين گونه روايات در مسير منافع طبقهء حاكم بر جامعهء اسلامى - كه خون و مال مسلمين را بر خود روا كرده بودند -
هامش
( 48 ) كمال الدين / 346 .
( 49 ) سنن ابن ماجه 2 / 1331 .
( 50 ) صحيح ترمذى 3 / 359 .