مىشناسد ، يا توانائى پيكار و مبارزه و جهاد را دارد و مىتواند كژيها را راست و از انحرافات و مفاسد جلوگيرى كند ، و يا اينكه قادر بر اين كار نيست .
( 1 ) اگر توانائى داشت و توانست كه جهاد كند ، بر او واجب و لازم است ؛ ولى اگر نتوانست ، در اين صورت بهتر است كه از جامعه دورى گزيند ، و گوسفندان خود را بردارد و در كوهستانها زندگى كند و از فتنهها و آشوبها به دور باشد . و امّا اگر بخواهد با همان انسانهاى منحرف همنشين باشد ، و خود از اراده و ايمانى محكم برخوردار نباشد ، خواه ناخواه آيندهاى روشن نخواهد داشت و كارش به جايى مىرسد كه نه در دنيا خوشبخت و نه در آخرت سعادتمند است ، چنان كه زندگى امروز اكثر مردم را مىبينيم .
( 2 )
قسم پنجم : فرمان به صبر و پايدارى
در اين روايات به صبر و استقامت دستور داده شده و دشوارى آن براى مؤمن خالص در ميان جامعه منحرف بيان شده است :
( 3 ) 1 ) مسلم و بخارى « 42 » از ابن عبّاس نقل كردهاند كه رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - فرموده است :
« هر كس از فرمانرواى خود چيزى ناپسند ببيند ، بر آن صبر و پايدارى كند . زيرا هر كس از جامعه خود كنار بكشد و به اندازهء يك وجب جدا شود و در اين حال بميرد ، نمرده است مگر همچون مردگان جاهليّت . »
در عبارتى كه مسلم نقل كرده است چنين آمده است : « پس مردهاى از جاهليّت است . »
( 4 ) 2 ) همين دو نفر « 43 » از رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - روايت كردهاند كه :
« شما بعد از من خودكامگىاى را خواهيد ديد . صبر كنيد و پايدار باشيد تا وقتى مرا ملاقات كنيد . »
( در نسخهء كتاب مسلم آمده است : تا اينكه مرا بر لب حوض ملاقات كنيد . )
هامش
( 42 ) صحيح بخارى 9 / 59 ؛ صحيح مسلم 6 / 21 .
( 43 ) صحيح بخارى 9 / 60 ؛ صحيح مسلم 6 / 19 .