قرار مىگيرند . و از اينجا است كه دارندگان اخلاص درجهء اوّل در ميان بشر اندكند ؛ و همين افراد هستند كه بعيد نيست حضرت در نظر آنها غايب نباشد ( و دليلش را قبلا گفتيم ) چنان كه اكثريّت افراد ، پيش از ظهور در درجه چهارم قرار گرفتهاند ، و درجه دوم و سوم در بين آن دو درجه قرار گرفته ؛ دوم به اوّل نزديكتر ، و سوم به چهارم نزديكتر ، يعنى افراد درجه دوم كمتر از درجه سوم مىباشند .
( 1 ) با در نظر گرفتن اين درجات ، مىتوان به سؤال پيش چنين پاسخ داد :
درجات شايستهاى كه از آزمايش خداوند به دست مىآيد ، در مجموع تعداد زيادى از مردم را شامل مىشود ، بلكه اكثريّت افراد را در برمىگيرد ، و تعداد اين افراد - چنان كه سؤالكننده گمان كرده بوده - چندان كم هم نيستند ، بلكه تعداد اندك مربوط است به آن درجه بالاى اخلاص ، و كم بودن اين افراد خاص خللى در پياده كردن عدالت نويد داده شده در آن روز وارد نمىآورد . زيرا اين افراد ويژه در آن روز براى به دست گرفتن مسئوليّتهاى بزرگ اداره مملكت حضرت ، به اندازه كافى وجود خواهند داشت و لزوم ندارد كه همه افراد بشر در آن حد و پايه از اخلاص باشند .
( 2 ) به هر حال از اين نكات هشتگانه ، منشأهاى حقيقى برنامهريزى خدايى براى هدايت انسان ، و تحقق عبادت كامل در جوامع بشرى كه هدف نهايى الهى است ، روشن شد . چنان كه دليل اين مطلب نيز روشن شد كه چرا بايد اين برنامهريزى و مقدمهچينى به صورت طبيعى انجام گيرد ، و نيز بسيارى از ديدگاههاى اين برنامه الهى و آنچه را كه لازمه ظلم و ستم در طول تاريخ زندگى انسان است و رابطه آنها را با آن برنامه كلى بازگو كرديم . آنچه ناگفته ماند ، بررسى عميق و گسترده برنامههايى است كه خداوند متعال پيش از دوران اسلام تا زمان معاصر ما طرح و اجرا كرده است ، كه در ضمن جهات آينده خواهيم گفت .
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 259
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص٢٥٩