برخوردار است ، به اندازهاى كه خداوند براى انجام آن دست به انجام معجزه و خرق عادت هم مىزند ، پس چرا اين تربيت عمومى امّت را خداوند يكباره به صورت معجزه ايجاد نمىكند ؟
( 1 ) پاسخ اين سؤال را مىتوان از سه راه داد :
1 ) اگر خداوند ايمان و اخلاص را در دلها و افكار مردم از راه معجزه ايجاد كند ، در اين صورت بايد بگوييم خداوند مردم را مجبور به اطاعت و ترك معصيت كرده و اختيار را از مردم گرفته است ، حال آنكه مسأله بطلان جبر و اثبات اختيار در جاى خود ثابت شده است .
2 ) انجام اين گونه معجزه با قانون معجزات منافات دارد ، و لذا چنين معجزهاى صورت نمىگيرد ؛ زيرا قانون معجزات به ما مىگفت كه معجزه وقتى انجام مىگيرد كه راه اثبات حق و اقامه حجت منحصر به فرد باشد و بدون معجزه امكان نداشته باشد ، لكن در جايى كه از راههاى طبيعى و معمولى ، هدايت و ارشاد تحقق مىيابد و حجت تمام مىگردد ، در آن صورت معجزه صورت نخواهد گرفت و خداوند تا وقتى كه عملى از راههاى طبيعى و معمولى قابل انجام باشد ، از راههاى غير طبيعى و معجزهآسا دست به انجام آن نمىزند ؛ خداوند صبر و حوصله طولانى دارد ، و مرور زمان و گذشت ايّام در ذات او اثرى نمىگذارد .
اين قانون را وقتى بر مورد بحث تطبيق كنيم ، مىبينيم كه براى تربيت مردم راههاى طبيعى و معمولى وجود دارد ( برخى از آنها را در نكته هفتم متذكر مىشويم ) كه ممكن است در زمانى بيشتر و طولانىتر انجام پذيرد ، و در اين صورت معجزه نكردن و عادت معمولى طبيعت را از بين نبردن ، حتمى و مسلّم است .
( 2 ) 3 ) اگر بر فرض از دو پاسخ و اشكال گذشته صرف نظر كنيم و بپذيريم كه تربيت مردم از راه معجزه امكانپذير است ، امر دائر است بين اينكه خداوند مردم را از راه معجزه تربيت كند ، يا از راه معمولى و عادى ، در آنجا مىتوان گفت كه تربيت طبيعى از تربيت غير طبيعى و اعجازى برتر و مهمتر است ، و عبادت كامل خداوند كه مطلوب و مقصود نهايى ما است ، جز از راه تربيت برتر و كاملتر
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 251
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص٢٥١