است كه گوياى ميزان پايبندى مردم است به دين و قوانين اسلامى در دوران غيبت كبرى كه شامل تمام طول اين دوره تا زمان ما و آينده تا ظهور حضرت ولى عصر - عجل اللّه تعالى فرجه - مىشود ، لكن دربارهء قسم اوّل و سوم در بخش سوم اين كتاب ( تاريخ غيبت كبرى ) كه مربوط به علائم ظهور است ، - ان شاء اللّه - به طور مفصل و گسترده بحث خواهيم كرد .
( 1 )
ديدگاه دوم : در پيرامون راويان اين احاديث
راويان و ناقلان اين گونه اخبار ، پيرو كداميك از مذاهب اسلامى بودهاند ؟ روايات از اين ديدگاه مسير ويژهاى را براى تاريخ غيبت كبرى ترسيم مىكنند و ما مىتوانيم اسم آن را تاريخ مخصوص غيبت كبرى بناميم .
اين راويان به دو گروه عمده تقسيم مىشوند كه بايد با در نظر گرفتن تفاوتهاى اساسى و عمده بين آنها به شناسايى آنان پرداخت .
( 2 )
گروه اوّل : محدثان عامّه
رواياتى كه محدثان اهل سنت در اين باره روايت كرده ، و حوادث مهم و بزرگ اين دوره را نقل كردهاند و در اخبار و روايات آنها رويدادهاى مهم و مخصوصى شايع شده ، چه بسا در روايات شيعه اماميه اسمى از آنها برده نشده است .
اين اخبار را آنان در كتب و مدارك خود به نام « الملاحم و الفتن » يا « اشراط الساعه » آوردهاند كه غالبا ارتباطى هم با مسأله غيبت و يا ظهور امام زمان - عليه اسلام - ندارد . مگر آن گونه رواياتى كه مربوط به قسم سوم است و در آينده انجام خواهد گرفت و يا در زمان نزديك به ظهور حضرت اتفاق خواهد افتاد ، همچون خروج سفيانى و فرو رفتن لشكر او در زمين بيداء .
( 3 ) و امّا روايات قسم اوّل و دوم را اصولا جداگانه از مسأله حضرت مهدى - عليه السلام - آوردهاند . و لذا ما در مقدمه اين بحث گفتيم كه در اخبار عامه ، خيلى كمتر به زندگى مخصوص حضرت مهدى - عليه السلام - اشاره رفته است .
لكن چنان كه خواهيم ديد نمىتوان مسأله غيبت را از وقوع اين حوادث جدا كرد ، و به زودى ارتباط دقيق بين حوادث و رويدادهاى جهانى را با مسأله مهدويّت