پايان مىپذيرد .
( 1 )
جهت دوم : اقسام روايات پيشگويى و تعيين اخبار اين بخش
اين روايات را از سه ديدگاه بررسى ، و بر حسب اختلاف جهات آن ، به چندين دسته تقسيم مىكنيم :
( 2 )
ديدگاه نخستين : اقسام روايات به اعتبار گذشته و حال و آينده ( نسبت به زمان ما )
قسم اوّل : رواياتى كه از آينده خبر داده و آن حوادث بعدها انجام گرفته است ؛ همچون فرمايشات رسول اكرم - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - و بعضى از امامانى كه پيش از پيدايش حكومت بنى اميّه مىزيستند كه از تأسيس و ايجاد دولت بنى اميّه و بنى عبّاس و انقراض آنها و يا خروج صاحب الزنج « 8 » و يا وقوع جنگهاى صليبى پيشگويى كرده بودند و ديگر حوادثى كه قبلا گفته شده بود و بعدها انجام گرفت ، و در زمان ما مدّتها از وقوع آن رويدادها گذشته است .
( 3 ) قسم دوم : رواياتى كه بر رويدادها و وقايع زمان ما دلالت دارند ، يعنى اخبارى كه از فساد زمانه و انحراف روندهاى عمومى حاكم بر آن از ديد اسلام حقيقى و تبعات و نتايج آن - چنان كه شرح آن خواهد آمد - سخن مىگويد .
( 4 ) قسم سوم : خبر دادن از حوادثى كه تاكنون واقع نشده و يا دليلى بر وقوع آنها نداريم ؛ همچون كشته شدن نفس زكيه و خروج سفيانى و دجال و صيحه آسمانى و فرو رفتن لشكرى در صحراى بيداء و همچون اينها .
آنچه كه مربوط به اين بخش كتاب مىشود ، دومين قسم از اين روايات
هامش
( 8 ) صاحب الزنج شخصى است به نام على بن محمّد كه در سال 255 در بصره خروج كرد و خود را از آل على - عليه السلام - دانست . وى مردم را تحت عنوان مهدويّت دعوت و آشوبى بپاكرد . سيّد از سوى حضرت عسكرى مطرود و مردود اعلام شد و آن حضرت نسبت او را به حضرت على - عليه السلام - و علويّين قبول نداشتند . در فرمايشات حضرت على - عليه السلام - و ديگر ائمّه - عليهم السلام - دربارهء او رواياتى وارد شده است . ( مترجم )