درجهاى بالا از ايمان و وثاقت بوده است ؛ به طورى كه حضرت امام حسن عسكرى - عليه السلام - جز به كسانى كه اخلاص و تقوايشان مسلّم بود ، از خصوصيّات حضرت چيزى نمىفرمود ، و خود حضرت هم بعد از رحلت پدر بزرگوارش همين رفتار را داشت و به جز مواردى اندك - كه به خاطر مصالحى خود را براى برخى از اشخاص منحرف آشكار مىساخت - خود را به كسى نشان نمىداد . « 9 »
( 1 ) و امّا در دوران غيبت كبرى ، شكّى نيست كه اغلب موارد ديدار با اشخاص موثق بوده و حتّى حضرتش با برخى از آنان ديدارهاى مكرر و ملاقاتهاى متعدد داشته است . ولى گاهى مصالح اسلامى ايجاب مىكند كه خود را براى اشخاص منحرف نيز آشكار كند ، در صورتى كه خطرى متوجّه آن حضرت نشود .
با در نظر گرفتن اين مطلب ، مىشود گفت كه دوران غيبت كبرى همچون غيبت صغرى است و تفاوتى بين اين دو دوره در اين مسأله نيست . و اشكالى هم پيش نمىآيد و از جهت قواعد عمومى و اخبار مشاهده نيز مانعى ندارد .
لكن آنچه بايد در نظر گرفت تفاوت عمدهاى است كه بين اين دو حالت وجود دارد كه در دوران غيبت كبرى حضرت از امنيت بيشترى برخوردار است ، و لذا مىتواند با افراد بيشترى ملاقات داشته باشد ، چه از مؤمنان موثق يا غير موثق ، و چه از افراد بىايمان و منحرف ؛ البته با در نظر گرفتن يك اصل كلّى كه حفاظت و پنهان ماندن وضعيّت حضرت باشد .
( 2 ) اين مسأله روشن است زيرا در دوران غيبت صغرى عدّهاى از مردم هم حضرت را و هم پدرش را مىشناختند ، لذا بيشتر در معرض خطر بودند ؛ ولى در دوران غيبت كبرى ، نوعا او را از حيث شكل و قيافه نمىشناسند و كسى متوجّه آن بزرگوار نمىشود ، و ستمگران و جنايتكاران از دست يافتن به او مأيوس شده و حتّى وجود او را انكار مىكنند . و لذا اين حالات حضرت را براى ديدار و ملاقات با اشخاص ، آزادتر گذاشته است . و لذا مىشود گفت كه ملاقاتهاى حضرت با مؤمنان غير موثق بيشتر از دوران غيبت صغرى است ، ولى با
هامش
( 9 ) تاريخ الغيبة الصغرى / 469 ، 506 و ما بعد آن .