اعمال مىشد ، آن شخص از افراد برجسته و صالحان گشته و آثار و نتايج مهمى بر وجود ديدار كنندگان حضرت مترتب مىشد . و حال اينكه كمتر كسانى از ديدار كنندگان حضرت اثرى مثبت در جامعه داشتهاند .
پس اين سؤال پيش مىآيد كه چرا حضرت اين گونه راهنمائيها را نكرده و اگر نموده چرا ما هيچ اثرى از آنها نديدهايم ؟
ما اگر بتوانيم پاسخى براى اين سؤال بيابيم در شناخت سياست و برنامه خاص حضرت ، در مقابل كسانى كه حضرت را ديده و يا نديدهاند ، گامى تازه برداشتهايم .
( 1 ) پاسخ به اين سؤال را در ضمن چندين نكته مىتوان يافت :
نكتهء اوّل :
قبلا دانستيم كه در صورت وجود شرايط ، حضرت كارهاى مفيد اجتماعى انجام مىدهد و در اين صورت اين با خود حضرت است كه چه كارى بكند و چه بگويد و چگونه براى آمادهسازى افراد و اجتماعات برنامهريزى نمايد . و چه بسا افرادى كه در جامعه اسلامى منشأ كارى مهم شده و اثرى در جامعه گذاشتهاند ، از حضرت استفاده كرده و بدون اينكه آن بزرگوار را شناخته باشند ، از راهنمائيهاى مفيدش استفاده كرده باشند .
( 2 ) نكته دوم :
حضرت گاهى با گروهى ويژه از پيروان با ايمانش گرد مىآيند . اين مورد را به صورت يك نظريّه احتمالى قبلا تذكّر داديم و برخى از روايات نيز بر اين دلالت دارند . اين گردهماييها ، به طورى است كه حضرت را همگى شناخته و مىتوانند تعليمات و رهنمودهاى حضرت را فرا گرفته و درباره مسائل سياسى و اجتماعى خود مذاكره كنند و آن رهنمودها را در زندگى خود بكاربرند ، امّا اين ديدارها را براى مردم بازگو نمىكنند . و چه بسا افرادى در جامعه اسلامى كه به مقام و موقعيّتى رسيده و منشأ خدمات و آثارى شدهاند ، از اين قبيل باشند .
اگر آنچه تاكنون گفته شد بسنده باشد و به اين اندازه قانع شده و پاسخ خود را دريافتيد كه بسيار خوب ؛ و اگر نه نظر شما را به نكات زير جلب مىكنيم :
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 133
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص١٣٣