برهان به ديانت اسلام گرويده و حكومت اسلامى را پذيرفتند ، بايد طبق ظواهر شرع با آنها رفتار شود ، چنان كه دولت رسول اكرم - صلّى اللّه عليه و آله - نيز چنين اداره مىشد و رسول اللّه فرمود كه : جز اين نيست كه من ميان شما بنابر بيّنات و سوگندها داورى مىكنم . « 23 » اين حديث ، روايتى صحيح و مستفيض است و مقصود از حصرى كه در آن به كار رفته ، اين است كه آن حضرت - صلّى اللّه عليه و آله - از معجزه و علم غيب در قضا استفاده نمىنمايد . و در ديگر موارد مربوط به ادارهء حكومت نيز بنابر همين ظاهر عمل مىشود ، مگر در مورد اتمام حجّت و اثبات هدايت و حق ، در صورتى كه نياز به معجزه باشد ، آورده مىشود .
( 1 ) ممكن است چنين به نظر آيد كه اخبار غيبيهاى كه از حاكم اين شهر صادر شده و اسم اين شخص و نام پدرش را بدون سابقه و آشنايى قبلى برده است ، براى اين بوده كه حجّت را بر وى تمام كند و او را بر حقانيّت خويش آگاه سازد و از اين جهت طبق قانون معجزات خواهد بود .
پاسخ اين مطلب اين است كه اگر چه اين امرى محتمل است ولى مناسبتهاى ديگرى كه براى اقامه معجزه وجود داشته و در عين حال معجزهاى اقامه نمىشده است با اين احتمال منافات دارد . مثلا در آنجا كه عدّهاى مسيحى وجود داشتهاند كه لازم بوده هدايت شوند و نيز مسلمانهاى ديگرى از ساير مذاهب اسلامى بودهاند كه بايستى مذهب شيعه به آنان شناسانده مىشد ، و در عين حال براى هدايت و ارشاد و اتمام حجّت بر آنها ، اقامه معجزه ننموده است ، و فقط براى يك مسافرى كه خود ايمان دارد ، از راه معجزه و اخبار از غيب ، اسم او و اسم پدرش را به زبان آورده است .
( 2 ) جهت دوم : در تاريخ غيبت صغرى بدين مطلب اشاره كرديم كه ائمّه - عليهم السلام - پيوسته به فكر پيروان و شيعيان خود بودند و كوشش بسيارى در برآوردن نيازها و احتياجات و رفع گرفتارى آنان مىنمودند ، خواه ناخواه برآوردن نيازها و احتياجات و رفع گرفتارى آنان مىنمودند ، خواه ناخواه
هامش
( 23 ) مقصود از بيّنات و سوگندها اين است كه مدّعى بايد بينه و شاهد و دليل بياورد ؛ و منكر ، سوگند . و اين ضابطهاى شرعى است كه حاكم بايد طبق آن بين مردم داورى كند ، نه اينكه به علم خود و يا طبق اخبار غيبيّه حكومت كند . و اين گونه حكومت و قضا را حكومت ظاهريّه گويند . ( مترجم )