دنبال مىكند .
3286 - مذاهب چهاردهگانه
مذاهب درحقيقت و ماهيت نفس كه هريك به انا اشارت بدان كند بسيار و ليكن مذاهبى كه بر السنه و اقواه داير و در كتب مذكور باشند چهاردهاند :
مذهب اوّل : اين هيكل محسوس است كه آنرا بدن گويند .
دوم : قلب است يعنى عضو صنوبرى لحمانى مخصوص است كه دل باشد .
سوم : دماغ .
چهارم : اجزاى لا يجتزى است كه در دل باشند اين مذهب نظام و اتباع او است .
پنجم : اعضاى صلبيه متولده از منى است .
ششم : مزاج و هفتم روح حيوانى است و اين مذهب بدانكه گفتهاند نفس جسمى است لطيف و سريان آن در بدن چون سريان آب است در گل و مانند روغن سريان است در كنجد نزديك است .
هشتم : آب است .
نهم : آتش .
دهم : حرارت غريزيه .
يازدهم : واجب الوجود است تعالى
عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيراً .
« 1 »
دوازدهم : صورت نوعيه قايم به ماده بدن است كه مذهب طبيعيين باشد .
سيزدهم : اركان اربعه و چهاردهم جوهرى است مجرد از ماده و عوارض جسمانى كه بدن را تعلّق تدبير كه قطع آن تعلّق جز به مرگ نتوان شد در تصرّف دارد و اين مذهب حكماى الهيين و اكابر صوفيه و اشراقيين است وراى محقّقين متكلّمين نيز كه امام رازى و غزالى و محقّق طوسى و غيرهم باشند بر اين استقرار گرفته و كتب سماويه هم مشير به اين و اخبار نبوى نيز منطوى بر اين گشته و امارات حدسيه و مكاشفات ذوقيه هم بدين گواهى مىدهند .
3287 - عالم مثال
قيصرى در « شرح فصوص الحكم » گفته : عالم مثال ، عالمى است روحانى از جواهر نورانى و در
هامش
( 1 ) . سورهء اسرا ، آيهء 43 . ( خدا از آنچه مىگويند بسيار برتر و منزهتر است . )