3087 - حركت
در نزد بعضى حكما حركة از مقولهء اين است و در نزد بعضى ديگر از مقولهء وضع و در نزد بعضى ديگر از مقولهء كم است و قول اوسط اعدل اقول است .
3088 - تغيير شريان
شارح « قانون » گفته : شريان وقتى كه بعد از انبساط ، منقبض و بعد از انبساط ، انقباض حاصل كند ، مناسبت بعضى از آن با بعضى ديگر به قرب و بعد متغير نمىشود .
3089 - اصالت
فإن لم يكن لهم في أصلهم شرف * يفاخرون به فالطين و الماء
( فاضل ميبدى )
* * * اگر ايشان را اصالتى نباشد كه به آن افتخار كنند ، آب و گلى بيش نخواهند بود .
3090 - استعداد
در حديث قدسى آمده است كه گل آدم را به دست خويش 40 روز سرشتم ، و اين صورت از فاعل مختار عجب نيست ، ما مىبينيم كه بعضى حيوانات از گل متولد مىشوند بىتوالد اگر آدم نيز از اين قبيل باشد ، ممكن است و انكار اين به مجرّد آنكه خلاف عادت است نتوان كرد چه خلاف عادت بسيار واقع مىشود و اين فقير از جمعى مقبول الروايه شنيده كه ديديم كه طفلى در يزد متولد شد شد برطبق « يكلم الناس فى المهد » انواع سخنان مىگفت و قرآن و اشعار مىخواند و از احوال خفيه خبر مىداد و سر بزرگ داشت و چون دو ساله شد وفات يافت و پدرم - عليه الرّحمه - او را ديده بود و دور نيست كه حديث قدسى اشاره باشد به آنچه در كتب طبى مسطور است كه : از قرار ، نطفه در رحم تا استعداد روح حيوانى چهل روز است به تقريب و از سى روز كمتر و از چهل و پنج روز كه عدد آدم است زياده نيست و مراد از اين اسماى متقابله مثل ضار و نافع و حافظ و دافع . بنابراين ، حق تعالى با ابليس بر سبيل تعبير فرموده كه :
ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ
« 1 » چه ابليس را جامعيت نيست و اعور بودن او كنايت از اين معنى است .
هامش
( 1 ) . سورهء ص ، آيهء 75 . ( تو را چه مانع شد كه آنچه دست خويش ساختم سجده نكردى ؟ )