خير استغفار كن كه بر اولاد تو نيز در حيات مماتت اين اعمال واجب است .
2779 - بسم اللّه
امام « رازى » در باب « اضمار بسم اللّه » كه مقدم است يا مؤخر گفته : انتقال از مخلوق به جانب خالق برهان انّ و انتقال از خالق به جانب مخلوق برهان لم معلوم كه برهان لمى اشرف از برهان انّى است آنكه اول فعل را اضمار كند ؛ گوييا از فعل خود مستقل به استعانت از اسم اللّه شده و آنكه اولا به اسم اللّه استعانت كند و بعد از آن فعل را مقدّر سازد هرآينه وجوب استعانه را به اسم اللّه ازلى ديده كه بعد از آن به نفس خود منتقل شده پس اين اشرف و اولى است .
اين دو شعر از « ابو تمام » و ضمير « هما » راجع به عقل و دهر است و مرادش به حالتين در خود كه گفته : « اظلما » حالى فقر و غنا و يا صحّت و مرض و يا عسر و يسر بوده نسبت اظلام به عقل از اينرو است كه عاقل را عيش به خوبى ميسّر است و نسبتش به دهر از بهر اين است كه دهر دشمن هرفاضلى است و معنى « اجليا » كشف است ؛ يعنى انكشاف تاريكى كرده و مراد از كثرت تجارب و كثرت مقاسات شدايد و احزان از حالت طفلى به پيرى رسانيدند ؛ « كشاف » در تفسير قوله تعالى :
وَ إِذا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قامُوا
« 1 » بيت اخير را به استشهاد آورده بعد از استشهاد گفته : « ابو تمام » اگرچه محدّث و استشهاد به شعر او نتوان آورد چون از علماى عربيه است به منزلهء آن است كه از عرب فصيح روايت كند .
2780 - راندهگان
از باغ چنان فتاده در دام عذاب * آدم ز پى گندم و من بهر شراب
مرغان بهشتيم عجب نبود اگر * او از پى دانه رفت و من از پى آب
( ناشناس )
2781 - فلّاح
فضيلت فلّاح ، تعادل به اعمال و فضيلت تجّار ، تعادل به مال و فضيلت ملوك ، تعادل به حكم الهيّه و فضيلت مشتركه اصناف اربعه تعادل است بر آنچه صلاح معاش و معاد باشد .
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 20 . ( . . . و چون بر آنها تاريك نمايد باز ايستند . . . . )